Η αμερικανική επίθεση σε ιρανικούς στόχους, η εμπλοκή του Ισραήλ και οι επιθέσεις της Τεχεράνης προς χώρες του Κόλπου επαναφέρουν στο επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου. Σε αυτό το γεωπολιτικό περιβάλλον, η τιμή του Brent μετατρέπεται σε κρίσιμη μεταβλητή για την παγκόσμια μακροοικονομική σταθερότητα.
Ο Κρατικός Προϋπολογισμός για το 2026 έχει καταρτιστεί με υπόθεση μέσης τιμής πετρελαίου τα 62,4 δολαρίων το βαρέλι. Αν η τιμή κινηθεί προς τα 100 δολάρια και παραμείνει εκεί, μπαίνουν σε κίνδυνο τα βασικότερα μακροοικονομικά σενάρια και κυρίως η ανάπτυξη.
Σύμφωνα με το δυσμενές σενάριο της Εισηγητικής Έκθεσης, βασισμένο στο Oxford Economic Model, μια αύξηση 40 δολαρίων στο βαρέλι για όλο το 2026 περιορίζει τον ρυθμό ανάπτυξης κοντά στο 1,9%. Το πραγματικό ΑΕΠ υποχωρεί κατά 0,45% σε σχέση με το βασικό σενάριο, η ιδιωτική κατανάλωση μειώνεται κατά 0,68%, οι επενδύσεις κατά 0,85% και οι εξαγωγές κατά 0,30%. Ο πληθωρισμός επιταχύνεται στο 4,7%, έναντι 2,2% που είναι στο βασικό σενάριο. Η οικονομία παραμένει μεγαλύτερη με το ονομαστικό ΑΕΠ να αυξάνεται κατά 5,5%, όμως η πραγματική της δυναμική εξασθενεί.
Τα παραπάνω είναι αποτέλεσμα της υψηλής ενεργειακής εξάρτησης της Ελλάδας, καθώς άνω του 70% της κατανάλωσης ενέργειας στη χώρα καλύπτεται από εισαγωγές. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, το πετρέλαιο στα 100 δολάρια λειτουργεί ως άμεσος επιβαρυντικός παράγοντας για τα νοικοκυριά. Καύσιμα, μεταφορές, θέρμανση και τελικά τρόφιμα ενσωματώνουν το αυξημένο κόστος. Ο πληθωρισμός στο 4,7% μεταφράζεται αυτόματα σε απώλεια αγοραστικής δύναμης.
Η ενέργεια λειτουργεί ως οριζόντιος συντελεστής κόστους σε κλάδους όπως η μεταποίηση, τα τρόφιμα, οι μεταφορές και ο τουρισμός, όπου η άνοδος των τιμών περιορίζει τα περιθώρια κέρδους ή μετακυλίεται στις τελικές τιμές, τροφοδοτώντας έναν δεύτερο γύρο πληθωριστικών πιέσεων.
Το αρνητικό σενάριο καταγράφει μείωση της ιδιωτικής κατανάλωσης σε πραγματικούς όρους κατά 0,68%. Για μια οικονομία όπου η κατανάλωση αποτελεί τον βασικό πυλώνα του ΑΕΠ, η μεταβολή αυτή έχει πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα. Ο πληθωρισμός ενισχύει ονομαστικά τα έσοδα, αλλά περιορίζει τον όγκο συναλλαγών. Η επιβάρυνση είναι εντονότερη σε χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, όπου το ενεργειακό κόστος καταλαμβάνει μεγαλύτερο ποσοστό του προϋπολογισμού τους.
Επενδύσεις και παραγωγική δυναμική
Η μείωση 0,85% στον ακαθάριστο σχηματισμό παγίου κεφαλαίου αποτελεί ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο του αρνητικού σεναρίου. Το 2026 θεωρείται κομβικό έτος για την επιτάχυνση επενδύσεων και την αξιοποίηση πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης. Ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ αυξάνει το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων και μεταθέτει τις επενδυτικές αποφάσεις.
Η ενέργεια λειτουργεί ως οριζόντιος συντελεστής κόστους σε κλάδους όπως η μεταποίηση, τα τρόφιμα, οι μεταφορές και ο τουρισμός, όπου η άνοδος των τιμών περιορίζει τα περιθώρια κέρδους ή μετακυλίεται στις τελικές τιμές, τροφοδοτώντας έναν δεύτερο γύρο πληθωριστικών πιέσεων. Η επιβράδυνση των επενδύσεων δεν είναι μόνο βραχυπρόθεσμο φαινόμενο· επηρεάζει τη μελλοντική παραγωγικότητα και τη δυνητική ανάπτυξη.
Η αύξηση της τιμής του πετρελαίου επιβαρύνει το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών κατά 0,23 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ στο δυσμενές σενάριο. Ακόμη και αν ο όγκος εισαγωγών μειωθεί (-0,64%), η αξία τους αυξάνεται λόγω τιμής. Σε περίπτωση διαταραχής στα Στενά του Ορμούζ, το κόστος δεν περιορίζεται στο βαρέλι, καθώς οι ναύλοι δεξαμενόπλοιων και τα ασφάλιστρα κινδύνου μπορούν να αυξηθούν σημαντικά, επιβαρύνοντας περαιτέρω το εμπορικό ισοζύγιο.
Η Ελλάδα, ως οικονομία υπηρεσιών και τουρισμού, εξαρτάται και από το διαθέσιμο εισόδημα των ευρωπαϊκών νοικοκυριών. Αν το ενεργειακό σοκ επιβραδύνει τη μεγέθυνση στην Ευρωζώνη, οι επιπτώσεις θα είναι διπλές με αυξημένο κόστος εισαγωγών και ενδεχόμενη μείωση εξωτερικής ζήτησης.
Η δημοσιονομική εικόνα
Στο δυσμενές σενάριο, το δημοσιονομικό αποτέλεσμα βελτιώνεται οριακά κατά 0,19 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ, ενώ ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ μειώνεται κατά 1,43 ποσοστιαίες μονάδες, κυρίως λόγω υψηλότερου ονομαστικού ΑΕΠ. Πρόκειται ομως για βελτίωση μόνο του παρονομαστή. Η δομή των ελληνικών εσόδων με σημαντική εξάρτηση από ΦΠΑ και ειδικούς φόρους κατανάλωσης, σημαίνει ότι οι αυξημένες τιμές ενισχύουν βραχυπρόθεσμα τις εισπράξεις.
Το σενάριο για την τιμή του πετρελαίου στα 100 δολάρια, δεν ανατρέπει αυτομάτως τη δημοσιονομική σταθερότητα. Δημιουργεί όμως τις συνθήκες για χαμηλότερη πραγματική μεγέθυνση, υψηλότερο πληθωρισμό και αυξημένη ευαισθησία στις γεωπολιτικές εξελίξεις.
Ο στόχος ΦΠΑ για το 2026 προσεγγίζει τα 23 δισ. ευρώ, έναντι περίπου 21,7 δισ. το 2025. Ένα περιβάλλον υψηλότερων τιμών διευκολύνει ονομαστικά την επίτευξη του στόχου. Ωστόσο, εάν ο όγκος κατανάλωσης περιοριστεί και τα εταιρικά κέρδη συμπιεστούν, η φορολογική βάση διαβρώνεται σταδιακά. Το δημοσιονομικό ρίσκο δεν εκδηλώνεται απαραίτητα άμεσα, αλλά μεταφέρεται στη διάρκεια.
Παράλληλα, οι κοινωνικές συνέπειες ενός ενεργειακού σοκ τείνει να αυξάνει την πίεση για παρεμβάσεις, όπως επιδοτήσεις λογαριασμών, στήριξη μεταφορών, ενισχύσεις σε ευάλωτες ομάδες. Το δυσμενές μοντέλο για τον προϋπολογισμό αποτυπώνει την επίδραση χωρίς πρόσθετες παρεμβάσεις.
Το βασικό σενάριο του Προϋπολογισμού προβλέπει ανάπτυξη περίπου 2,4%, πρωτογενές πλεόνασμα άνω του 2,5% του ΑΕΠ και συνεχιζόμενη αποκλιμάκωση του λόγου χρέους. Το σενάριο για την τιμή του πετρελαίου στα 100 δολάρια, δεν ανατρέπει αυτομάτως τη δημοσιονομική σταθερότητα. Δημιουργεί όμως τις συνθήκες για χαμηλότερη πραγματική μεγέθυνση, υψηλότερο πληθωρισμό και αυξημένη ευαισθησία στις γεωπολιτικές εξελίξεις.
Η ελληνική οικονομία εμφανίζεται πιο ανθεκτική σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία, όμως παραμένει εκτεθειμένη σε εξωτερικά ενεργειακά σοκ. Αν η γεωπολιτική ένταση αποκλιμακωθεί γρήγορα, το δυσμενές σενάριο θα μείνει ως άσκηση. Αν παραταθεί, το 2026 θα αποτελέσει έτος δοκιμής για τις πραγματικές αντοχές του προϋπολογισμού.
Πηγή: ot.gr
