Πρόβλεψη για μεγάλη αύξηση του δείκτη γήρανσης ως το…

Του Κώστα Κατίκου

Μεγάλη αύξηση του δείκτη γήρανσης κατά 650.000 άτομα άνω των 65 ετών αναμένεται ως το 2050 στην Ελλάδα. Η πρόβλεψη – σοκ που δείχνει ότι το δημογραφικό πρόβλημα εισέρχεται σε μια περίοδο βαθιάς κρίσης έρχεται από το Ινστιτούτο Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, επικεφαλής του οποίου είναι ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βύρων Γκοτζαμάνης.

Κύρια αιτία της αύξησης του δείκτη γήρανσης είναι η υπογονιμότητα  που οδηγεί σε μείωση του πληθυσμού νεότερης ηλικίας. 

Στη χώρα μας ειδικότερα το πλήθος των 65 ετών και άνω ανάμεσα στο 1951 και το 2023 έχει πολλαπλασιαστεί επί 6 ενώ αυτό του συνολικού πληθυσμού μόνον επί 1,4 με την ομάδα των ατόμων άνω των 65 ετών να αποτελούν σχεδόν το 23% του συνολικού πληθυσμού έναντι του 7% στις αρχές της δεκαετίας του ΄50. 

Η ομάδα αυτή αναμένεται δε να αυξηθεί κατά 650.000 ακόμη μέχρι το 2050 ενώ και ο συνολικός πληθυσμός μας θα μειωθεί πιθανότατα κατά 1,25 εκατομμύρια, αναφέρει το Ινστιτούτο σε σχετική μελέτη.

Η αύξηση του δείκτη γήρανσης συνδέεται ευθέως με τη μείωση των γεννήσεων και του πληθυσμού ηλικίας ως 14 ετών.

Η επιτάχυνση δε της μείωσης των γεννήσεων μετά το 2006 (από 117 χιλ. γεννήσεις το 2007-08 σε λιγότερες σε 65,5 χιλ. το 2025) οφείλεται προφανώς και στη συρρίκνωση του πλήθους των γυναικών 25-44 ετών από τις οποίες προέρχονται τα τελευταία χρόνια σχεδόν οι 9 από τις 10 γεννήσεις. 

Ο πληθυσμός των γυναικών της ομάδας αυτής μειώθηκε κατά 27% ανάμεσα στο 2007 και το 2025, εξαιτίας κυρίως της μετά το 1980 κατάρρευσης των γεννήσεων και, δευτερευόντως, εξαιτίας της μαζικής φυγής στο εξωτερικό μετά το 2010 ατόμων των ιδίων ηλικιακών ομάδων. 

Οι χώρες που αντιμετωπίζουν δημογραφικό πρόβλημα και εν προκειμένω η Ελλάδα θα βρεθούν αντιμέτωπες σε πολύ σύντομο διάστημα με σημαντικές προκλήσεις, όπως η χρηματοδότηση των συστημάτων κοινωνικής προστασίας. 

Για την ανάσχεση της μείωσης των γεννήσεων το Ινστιτούτο προτείνει μέτρα που θα στοχεύουν κυρίως:

1) Στη μείωση του (άμεσου ή έμμεσου) εξαιρετικά υψηλού κόστους που προκύπτει από τη γέννηση και το μεγάλωμα ενός παιδιού στη χώρα μας (κόστη κυρίως εκπαίδευσης και υγείας).

2) Στην εναρμόνιση της οικογενειακής με την επαγγελματική ζωή.

3) Στην άμβλυνση του οξύτατου στεγαστικού προβλήματος μέσω ενός εκτεταμένου προγράμματος που θα στοχεύει στη δημιουργία ενός αποθέματος προσφερόμενων κατοικιών με χαμηλό ενοίκιο, που θα αντιστοιχούν στα στεγαστικά πρότυπα και τις μεταβαλλόμενες στεγαστικές ανάγκες κυρίως των νεότερων γενεών.

4) Στην στήριξη των νέων γενεών κατά την είσοδό τους στην ενήλικη ζωή και στην αύξηση του διαθέσιμου πραγματικού τους εισοδήματός.

5) Στην άρση του κλίματος αβεβαιότητας – έλλειψης εμπιστοσύνης στο μέλλον. Η υφιστάμενη σήμερα αβεβαιότητα δημιουργεί ανασφάλεια και επηρεάζει και την απόφαση για μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις (όπως αυτήν της δημιουργίας οικογένειας και την απόκτηση παιδιών) καθώς ο φόβος ενός ασταθούς μέλλοντος ωθεί τις νεότερες γενεές στο να αναβάλλουν ή ακόμη και να εγκαταλείψουν τα οικογενειακά τους σχέδια.

Παρουσιάζοντας στοιχεία για το δημογραφικό πρόβλημα άλλων χωρών, το Ινστιτούτο αναφέρει ότι τα ποσοστά των ατόμων άνω των 65 ετών διαφοροποιούνται από χώρα σε χώρα. 

Έτσι, για παράδειγμα, στη Δυτική Αφρική το ποσοστό αυτό είναι ακόμη 3%, ενώ στην Ανατολική Ασία ανέρχεται στο 10%, στην Ευρώπη στο 21% και στην Ε.Ε στο 27,5% 

Η πιο “γερασμένη” χώρα δεν βρίσκεται, όμως, στην γηραιά ήπειρο, αλλά στην Ασία, και ειδικότερα στην Ιαπωνία με τον δείκτη γήρανσης στο βαθύ κόκκινο καθώς τα άτομα άνω των 65 ετών αγγίζουν το 30%, και είναι 6 ως 7 μονάδες υψηλότερο από τις πιο γερασμένες ευρωπαϊκές χώρες όπως η Ιταλία, η Ελλάδα, η Βουλγαρία, η Φινλανδία και η Πορτογαλία, στις οποίες 23 με 24 στα 100 άτομα είχαν ξεπεράσει τα 65 έτη το 2024.

Ενδεικτικά και μόνον αναφέρεται στη μελέτη του Ινστιτούτου ότι ενώ στην Ελλάδα χρειάσθηκαν 58 χρόνια για να αυξηθεί το ποσοστό των 65 και άνω από το 9% το 1965 στο 23% το 2024, στη Κίνα, όπου η γονιμότητα περιορίσθηκε ταχύτατα (από περισσότερα από 5 παιδιά/γυναίκα πριν το 1972 σε 1,9 το 1990 και 1,2 το 2022) η μετάβαση από το 9 στο 23% θα γίνει σε μόλις 25 χρόνια.