Τα έσοδα από ΦΠΑ τον Ιανουάριο κινήθηκαν πάνω από τον στόχο, σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία εκτέλεσης του κρατικού προϋπολογισμού. Η εικόνα ενίσχυσε το αφήγημα σταθερότητας στο ξεκίνημα της χρονιάς και έδωσε δημοσιονομικό «αέρα» στο πρώτο δίμηνο. Παρόλα αυτά υπάρχουν στοιχεία που θα μπορούσαν να ανατρέψουν την εικόνα πίσω από την υπεραπόδοση. Το 2025 ο κύκλος εργασιών στο λιανεμπόριο αυξήθηκε κατά 2%, όταν ο μέσος ετήσιος πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 2,5%.
Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο για το 2026, ειδικά από την στιγμή που ο ΦΠΑ αποτελεί τον βασικό πυλώνα των φορολογικών εσόδων, με ετήσιες εισπράξεις που ξεπερνούν τα 24 δισ. ευρώ και καλύπτουν περίπου το ένα τρίτο των συνολικών φορολογικών εσόδων. Αν η πραγματική κατανάλωση αρχίσει να επιβραδύνεται, ακόμη και χωρίς αλλαγή στους συντελεστές, η φορολογική βάση γίνεται πιο εύθραυστη.
Η ανάλυση της σύνθεσης των εσόδων δείχνει ότι η υπεραπόδοση προέρχεται κυρίως από υπηρεσίες. Τουρισμός, εστίαση, μεταφορές και διαμονή κατέγραψαν ισχυρές εισπράξεις, ενισχυμένες τόσο από αυξημένες τιμές όσο και από τη βελτίωση της συμμόρφωσης μέσω ψηφιακών εργαλείων. Στα αγαθά, η εικόνα είναι διαφορετική. Τα τρόφιμα εμφάνισαν αύξηση τζίρου 4,4%, κυρίως λόγω ανατιμήσεων. Η συνολική αύξηση τζίρου, όμως, ήταν χαμηλότερη από τον πληθωρισμό, ένδειξη ότι τα νοικοκυριά περιόρισαν ποσότητες για να ισορροπήσουν τις αυξημένες τιμές.Η διάκριση αυτή έχει σημασία ειδικ
Το ρίσκο των υψηλών τιμών και η κατανάλωση
Όταν τα έσοδα ενισχύονται κυρίως μέσω των υψηλών τιμών και όχι μέσω του μεγαλύτερου όγκου συναλλαγών. Το βασικό ρίσκο για τον προϋπολογισμό αφορά την ενδεχόμενη κάμψη της κατανάλωσης σε όγκο. Αριθμητικά, μια μείωση της πραγματικής κατανάλωσης κατά 1% θα μπορούσε να αφαιρέσει περίπου 240-250 εκατ. ευρώ από τα ετήσια έσοδα ΦΠΑ. Σε σενάριο 2%, η απώλεια θα πλησίαζε το μισό δισ. ευρώ. Σε μια χρονιά όπου ο δημοσιονομικός χώρος συνδέεται άμεσα με τη διατήρηση πρωτογενών πλεονασμάτων, τα ποσά αυτά δεν είναι αμελητέα.
Ήδη στο τέταρτο τρίμηνο του 2025, μικρομεσαίες επιχειρήσεις κατέγραψαν απώλεια εσόδων 0,6%, στοιχείο που δείχνει μετατόπιση της καταναλωτικής συμπεριφοράς. Τα βασικά αγαθά απορροφούν μεγαλύτερο μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος, ενώ οι δευτερεύουσες δαπάνες περιορίζονται. Η τάση αυτή μπορεί να ενισχυθεί αν οι εξωτερικές πιέσεις μεταφερθούν στις τιμές.
Οι κίνδυνοι
Τα flash PMI Φεβρουαρίου στην Ευρωζώνη καταγράφουν αυξημένο κόστος εισροών σε βιομηχανία και υπηρεσίες. Η ενέργεια και οι μεταφορές παραμένουν παράγοντες αβεβαιότητας, επηρεάζοντας άμεσα το λειτουργικό κόστος επιχειρήσεων. Στην Ελλάδα, οι πιέσεις αυτές εμφανίζονται σε τρόφιμα, logistics και κατασκευές. Αν το αυξημένο κόστος περάσει στις τελικές τιμές, η ονομαστική αξία των συναλλαγών μπορεί να διατηρηθεί, αλλά ο όγκος κατανάλωσης να περιοριστεί ακόμα πιο πολύ.
Η επιβράδυνση της Ευρωζώνης προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα. Πιέσεις στις εξαγωγές και ενδεχόμενη επιβράδυνση του τουρισμού περιορίζουν τα έσοδα υπηρεσιών, τα οποία αποτελούν σημαντική πηγή ΦΠΑ. Παράλληλα, το κόστος χρήματος παραμένει υψηλότερο σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία. Τα επιτόκια στεγαστικών και καταναλωτικών δανείων επηρεάζουν τη διάθεση για μεγάλες αγορές, ενισχύοντας τη συντηρητική στάση των νοικοκυριών.
Ο ΦΠΑ έχει ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια μέσω ηλεκτρονικών συναλλαγών και ψηφιακών ελέγχων. Η συμμόρφωση είναι υψηλότερη και η απόδοση πιο σταθερή. Ωστόσο, η εξάρτηση από υπηρεσίες και από ονομαστικές αυξήσεις τιμών σημαίνει ότι τα έσοδα παραμένουν ευαίσθητα σε μεταβολές της ζήτησης. Σε περιβάλλον σταθεροποίησης ή αποκλιμάκωσης πληθωρισμού, η ώθηση από τις τιμές περιορίζεται.
Η δημοσιονομική στρατηγική του 2026 στηρίζεται σε συνεχή πρωτογενή πλεονάσματα και σε διατήρηση σταθερού ρυθμού ανάπτυξης. Αν η ιδιωτική κατανάλωση, που αντιστοιχεί περίπου στο 70% του ΑΕΠ, αρχίσει να επιβραδύνεται, ο δημοσιονομικός χώρος περιορίζεται. Η υπεραπόδοση του πρώτου μήνα αποτελεί θετικό στοιχείο, αλλά η βιωσιμότητα της τάσης θα κριθεί από τη συμπεριφορά της κατανάλωσης στο σύνολο του έτους.
Πηγή: ot.gr
