Του Χάρη Φλουδόπουλου
Τίτλους τέλους στο λεγόμενο “ιταλικό μοντέλο” για τη μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας της βιομηχανίας βάζει οριστικά η κυβέρνηση, ξεκαθαρίζοντας ότι η Ελλάδα δεν μπορεί – ούτε προτίθεται – να κινηθεί μονομερώς σε μια κατεύθυνση που συγκρούεται μετωπικά με τις Βρυξέλλες. Το μήνυμα αυτό εκπέμπεται πλέον με σαφήνεια τόσο από την κυβέρνηση η οποία ουσιαστικά περιγράφει ένα ευρωπαϊκό “τείχος” που συναντά κάθε τέτοια απόπειρα.
Στον πυρήνα της κυβερνητικής θέσης βρίσκεται το γεγονός ότι το ιταλικό μοντέλο – δηλαδή ένα σχήμα διοικητικής μείωσης του κόστους ρεύματος για τη βιομηχανία, εκτός του πλαισίου κρατικών ενισχύσεων – έχει απορριφθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η Αθήνα δεν έχει περιθώριο να το εφαρμόσει χωρίς κοινοποίηση, καθώς κάτι τέτοιο θα οδηγούσε με μαθηματική ακρίβεια σε διαδικασία παράβασης (infringement), με αβέβαιη έκβαση και σοβαρό πολιτικό και οικονομικό κόστος.
Όπως τόνισε μιλώντας σε δημοσιογράφους ο αρμόδιος υφυπουργός ενέργειας Ν. Τσάφος, το πρόβλημα δεν είναι η “έλλειψη επιχειρημάτων” της ελληνικής πλευράς, αλλά η σαφής κόκκινη γραμμή της Κομισιόν στο ζήτημα της συσσώρευσης (accumulation) ενισχύσεων. Με απλά λόγια, οι Βρυξέλλες δεν επιτρέπουν ένα σύστημα όπου η ίδια επιλέξιμη δαπάνη επιδοτείται ταυτόχρονα από διαφορετικά εργαλεία. Και εδώ ακριβώς σκοντάφτει το ιταλικό μοντέλο για χώρες όπως η Ελλάδα και η Γερμανία, που ήδη δίνουν υψηλά ποσά μέσω της αντιστάθμισης έμμεσου κόστους CO₂.
Η αντιστάθμιση στο επίκεντρο
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με τη μεγαλύτερη ένταση στήριξης της βιομηχανίας μέσω αντιστάθμισης. Ενδεικτικά, για το 2023 η ελληνική αντιστάθμιση ανήλθε σε περίπου 287 εκατ. ευρώ, όταν η Ιταλία – με πολλαπλάσιο μέγεθος βιομηχανίας – κινήθηκε σε σαφώς χαμηλότερα επίπεδα. Αυτό, σύμφωνα με τον υφυπουργό, εξηγεί γιατί χώρες που δεν δίνουν ουσιαστική αντιστάθμιση μπορούν ευκολότερα να εφαρμόσουν σχήματα τύπου CISAF, χωρίς να προσκρούουν στο ζήτημα του διπλού υπολογισμού.
Αντίθετα, για την Ελλάδα το βασικό διακύβευμα είναι πλέον να διασφαλιστεί ότι δεν θα μειωθούν τα ποσά που λαμβάνουν σήμερα οι βιομηχανίες από την αντιστάθμιση, παρά τις αλλαγές στους ευρωπαϊκούς συντελεστές. Η σταδιακή μείωση του συντελεστή έντασης άνθρακα, λόγω απολιγνιτοποίησης και αλλαγής του ενεργειακού μείγματος, οδηγεί σε απώλειες δεκάδων εκατ. ευρώ σε ετήσια βάση για τους δικαιούχους. Εκεί ακριβώς επικεντρώνεται η διαπραγμάτευση με την Κομισιόν.
Στόχος της κυβέρνησης είναι να αξιοποιήσει όλα τα “παράθυρα” που αφήνουν οι επικαιροποιημένες κατευθυντήριες γραμμές του ETS, είτε μέσω τεχνικών προσαρμογών των συντελεστών, είτε μέσω διεύρυνσης της περιμέτρου των δικαιούχων, με την ένταξη επιπλέον βιομηχανικών κλάδων που τεκμηριωμένα πλήττονται από το ενεργειακό κόστος και τον διεθνή ανταγωνισμό.
Σε κάθε περίπτωση ο κ. Τσάφος ήταν απολύτως σαφής ότι η επιλογή εφαρμογής του ιταλικού μοντέλου χωρίς κοινοποίηση δεν είναι ρεαλιστική. Μια τέτοια κίνηση θα οδηγούσε σε άμεση σύγκρουση με την Κομισιόν και σε νομική περιπέτεια διάρκειας μηνών ή και ετών, με αβέβαιο αποτέλεσμα. Σε ένα περιβάλλον όπου η Ελλάδα διεκδικεί ευρωπαϊκή ευελιξία και πρόσθετους πόρους για την ενεργειακή μετάβαση, η σύγκρουση αυτή κρίνεται πολιτικά και οικονομικά ασύμφορη.
Έτσι, το ιταλικό μοντέλο παραμένει – στην καλύτερη περίπτωση – ένα θεωρητικό “διαπραγματευτικό χαρτί”, όχι όμως μια επιλογή άμεσης εφαρμογής. Η κυβερνητική στρατηγική μετατοπίζεται ξεκάθαρα στην ενίσχυση και θωράκιση της αντιστάθμισης, ενός μηχανισμού με πλήρη έγκριση κρατικών ενισχύσεων έως το 2030 και μηδενική αβεβαιότητα για τις επιχειρήσεις.
Μια ακόμη ρύθμιση στο τραπέζι
Παράλληλα, η κυβέρνηση επεξεργάζεται και ένα επιπλέον μέτρο για τη μείωση του ενεργειακού κόστους της βιομηχανίας, το οποίο – σύμφωνα με πληροφορίες – αναμένεται να ανακοινωθεί τις αμέσως επόμενες ημέρες. Χωρίς να έχουν ακόμη αποκαλυφθεί λεπτομέρειες, το νέο αυτό εργαλείο κινείται συμπληρωματικά προς την αντιστάθμιση και εξετάζεται ώστε να είναι απολύτως συμβατό με το ευρωπαϊκό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων.
Το μήνυμα της κυβέρνησης προς τη βιομηχανία είναι διπλό: αφενός, δεν θα υπάρξει ρήξη με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για ένα μοντέλο που έχει ήδη απορριφθεί· αφετέρου, καταβάλλεται προσπάθεια να διασφαλιστεί ότι η στήριξη που λαμβάνει σήμερα η ενεργοβόρος βιομηχανία όχι μόνο δεν θα υποχωρήσει, αλλά – στο μέτρο του εφικτού – θα ενισχυθεί μέσω θεσμικά “καθαρών” και σταθερών εργαλείων.
Προβληματισμός από τους ενεργοβόρους
Η κατάσταση που δείχνει να διαμορφώνεται εντείνει τον προβληματισμό της ενεργοβόρου βιομηχανίας. Ο πρόεδρος της ΕΒΙΚΕΝ, Αντώνης Κοντολέων, θέτει ανοιχτά το ζήτημα της αποτελεσματικότητας και της χρονικής καθυστέρησης των παρεμβάσεων. “Ας δούμε πού είμαστε”, σημειώνει χαρακτηριστικά, τονίζοντας ότι το ιταλικό μοντέλο παραμένει μεν στο τραπέζι, χωρίς όμως πρόθεση εφαρμογής. Όπως επισημαίνει, η κυβέρνηση προσανατολίζεται σε προσπάθεια αύξησης του ανθρακικού αποτυπώματος της χώρας, το οποίο μειώθηκε με πρόσφατη απόφαση της Κομισιόν κατά 25% σταδιακά έως το 2030, ωστόσο η αντιστάθμιση αποτελεί κεκτημένο μέτρο και δεν μπορεί να εμφανίζεται ως “εναλλακτική λύση”, ιδίως όταν σήμερα δεν μπορεί να ποσοτικοποιηθεί το όφελος για τις 57 βιομηχανίες που εντάσσονται στο σχήμα.
Ο κ. Κοντολέων φέρνει ως παράδειγμα τη Γερμανία, η οποία εφαρμόζει αντιστάθμιση 100% και ταυτόχρονα αναμένει έγκριση για το CISAF ώστε να στηρίξει και τις υπόλοιπες βιομηχανίες που δεν λαμβάνουν αντιστάθμιση, θέτοντας το ερώτημα “εμείς γιατί όχι;”. Παράλληλα εκφράζει έντονη ανησυχία για την προοπτική επιδότησης του συνόλου των ηλεκτροπαραγωγών μέσω ενός capacity mechanism, που – όπως λέει – θα επιβαρύνει τον Έλληνα καταναλωτή με περίπου 400 εκατ. ευρώ ετησίως, σε αντίθεση με το γαλλικό μοντέλο που επιδοτεί μόνο την απολύτως αναγκαία ισχύ βάσει μελετών επάρκειας και ευελιξίας. “Φοβόμαστε ότι η βιομηχανία θα περιμένει πολύ καιρό ακόμη για να μάθει αν και ποια μέτρα θα ληφθούν ώστε να διασφαλιστεί ανταγωνιστικό κόστος ενέργειας σε σχέση με τους ανταγωνιστές της. Ελπίζουμε να μην είναι αργά”, καταλήγει.
Πηγή: capital.gr
