Σε μια εποχή όπου η πολεμική ρητορική και η αίσθηση γενικευμένης ανασφάλειας επανέρχονται δυναμικά στο προσκήνιο, ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Αντώνης Σμυρναίος επιχειρεί έναν βαθύ φιλοσοφικό και ιστορικό στοχασμό με το βιβλίο του «Παιδαγωγική του Πολέμου», με υπότιτλο «Φιλοσοφικές και Ιστορικές Συζυγίες», που παρουσιάστηκε χθες, Σάββατο, στον Βόλο.
Ο ίδιος, μιλώντας στην ΕΡΤ Βόλου επισήμανε ότι κεντρικός άξονας του βιβλίου είναι η φράση «Παιδαγωγούμαι, άρα υπάρχω», την οποία αντιπαραθέτει στο καρτεσιανό «Cogito ergo sum». Όπως εξηγεί, η παιδαγωγία δεν αφορά μόνο την παιδική ηλικία, αλλά συνιστά μια καθολική, οντολογική συνθήκη της ανθρώπινης ύπαρξης. Ο άνθρωπος, σύμφωνα με τον Αντ. Σμυρναίο, παιδαγωγείται διαρκώς: από το σώμα του, τη φύση, τη χαρά και τη θλίψη, την ευεργεσία και την αχαριστία, τον φόβο και τον θάνατο. Σε αυτό το πλαίσιο, ο πόλεμος δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως ιστορικό ή πολιτικό γεγονός, αλλά ως ακραία παιδαγωγική συνθήκη.
Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι κάθε παιδαγωγία εμπεριέχει δοκιμασία και κραδασμό του σώματος και της ψυχής. Ο πόλεμος κορυφώνει αυτόν τον σπαραγμό, τανύζοντας τα όρια της ανθρώπινης αντοχής. Παρά τη βαθιά αρνητική και καταστροφική του φύση, μπορεί –χωρίς καμία εξιδανίκευση της βίας– να λειτουργήσει ως πεδίο μετασχηματισμού της ύπαρξης, γεννώντας φαινόμενα ενότητας, αλληλεγγύης, ηρωισμού, αλλά και αναστοχασμού πάνω στον φόβο, τον θάνατο και τη ζωή.
Στο βιβλίο συνομιλούν έντονα φιλοσοφικές και θεωρητικές παραδόσεις του 19ου και 20ού αιώνα. Ο Αντώνης Σμυρναίος αναφέρεται σε στοχαστές όπως ο Νίτσε, ο Φουκό, ο Ρικέρ, ο Λακάν και ο Ζίζεκ, οι οποίοι, ο καθένας από τη δική του σκοπιά, προσπάθησαν να φωτίσουν τις οριακές εμπειρίες της ανθρώπινης ύπαρξης. Παράλληλα, το έργο αντλεί από την ιστορία, με χαρακτηριστικά παραδείγματα την Ελληνική Επανάσταση, τον Α΄ και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη σύγχρονη διεθνή συγκυρία. Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Γάζα, η γενικευμένη στρατιωτική προετοιμασία στην Ευρώπη και η καλλιέργεια ενός διάχυτου φόβου συνθέτουν, κατά τον συγγραφέα, ένα περιβάλλον που θυμίζει επικίνδυνα τις παραμονές μεγάλων πολεμικών συγκρούσεων του 20ού αιώνα. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η έννοια της «φοβο-φοβίας», δηλαδή της σύγχρονης πολιτισμικής τάσης να απωθείται ο φόβος ως ταμπού, οδηγώντας τελικά σε μια επιφανειακή και απροετοίμαστη στάση απέναντι στην πραγματικότητα.
Ο ρόλος της θρησκείας αναλύεται ως διττός: παρηγορητικός και ενισχυτικός για κάποιους, σκληρυντικός ή ανεπαρκής για άλλους, όπως δείχνει και το παράδειγμα του Πρίμο Λέβι μετά το Άουσβιτς. Το βιβλίο δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις, αλλά καλεί τον αναγνώστη σε έναν σύνθετο και αντιθετικό στοχασμό.
Τελικά, αυτό που ο Αντώνης Σμυρναίος θα ήθελε να κρατήσει ο αναγνώστης είναι το ίδιο το μότο του βιβλίου: την αποδοχή της παιδαγωγίας της ζωής, πριν αυτή επιβληθεί βίαια από την ιστορία. Μια πρόσκληση σε εγρήγορση, αυτογνωσία και βαθύτερη κατανόηση ενός φαινομένου που, όσο κι αν απωθείται, παραμένει διαχρονικά παρόν.
www.ertnews.gr
Πηγή: ertnews.gr
