Του Χάρη Φλουδόπουλου
Σε ένα από τα πιο κρίσιμα τεστ από την έναρξη λειτουργίας του οδηγείται ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου, με τη δημοπρασία της ερχόμενης Δευτέρας 26 Ιανουαρίου να αποκτά χαρακτήρα “crash test” για τη βιωσιμότητα και την εμπορική ελκυστικότητα του εγχειρήματος. Υπενθυμίζεται ότι ο Κάθετος Διάδρομος αποτελεί τη βασική ενεργειακή υποδομή μέσω της οποίας φιλοδοξεί η χώρα μας να επιτύχει το στόχο της να μετατραπεί σε κόμβο διαμετακόμισης υγροποιημένου φυσικού αερίου κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες, προς την περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης με προορισμό έως την Ουκρανία. Το ενδιαφέρον της αγοράς εστιάζει στη δυνατότητα δέσμευσης δυναμικότητας για τον Φεβρουάριο, σε ένα περιβάλλον περιορισμένων ποσοτήτων, αυξημένου ρίσκου και εντεινόμενου ανταγωνισμού από εναλλακτικές διαδρομές εφοδιασμού της Ουκρανίας. Αυτό το περιβάλλον, σε συνδυασμό με τα ρυθμιστικά προβλήματα που παραμένουν σε σχέση με τον κάθετο διάδρομο που οδηγούν τις δημοπρασίες να μην είναι αυτή τη στιγμή ελκυστικές για σοβαρούς παίκτες δημιουργούν απαισιοδοξία στην αγορά για την έκβαση και της δημοπρασίας της Δευτέρας.
Πάντως οι διαθέσιμες ποσότητες που προσφέρονται στη δημοπρασία είναι αισθητά μειωμένες σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα. Η ημερήσια προσφερόμενη δυναμικότητα περιορίζεται περίπου στις 26.000 μεγαβατώρες, έναντι 51.000 μεγαβατωρών που είχαν διατεθεί τον Δεκέμβριο, σε μια δημοπρασία που κατέληξε χωρίς κανένα ενδιαφέρον. Παράγοντες της αγοράς αποδίδουν τη μείωση αυτή στο κύμα ψύχους που πλήττει τα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη, το οποίο έχει εκτοξεύσει τη ζήτηση και έχει οδηγήσει τους traders να “κλειδώσουν” μεγάλο μέρος της δυναμικότητας στη διασύνδεση Βουλγαρίας–Ρουμανίας.
Σε μηνιαία βάση, οι διαθέσιμες ποσότητες μέσω του Κάθετου Διαδρόμου αντιστοιχούν σε περίπου 728.000 μεγαβατώρες, επίπεδο χαμηλότερο από την ενέργεια ενός πλήρους φορτίου LNG, που προσεγγίζει το 1 TWh. Το χαρακτηριστικό αυτό αυξάνει το επενδυτικό ρίσκο, καθώς δυσχεραίνει τη χάραξη ανταγωνιστικής εμπορικής στρατηγικής και επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για την ανάγκη προσφοράς πιο μακροπρόθεσμων προϊόντων δέσμευσης δυναμικότητας, αντί αποκλειστικά βραχυχρόνιων δημοπρασιών.
Παρά την αυξημένη κινητικότητα σε επιχειρηματικό και πολιτικό επίπεδο, με στόχο να αποφευχθεί επανάληψη του αρνητικού προηγούμενου του Δεκεμβρίου, το διεθνές περιβάλλον δεν ευνοεί την ανάληψη ρίσκου. Η ένταση στις σχέσεις ΗΠΑ–Ε.Ε., η μεταβλητότητα στις αγορές ενέργειας και το αυξημένο κόστος μεταφοράς λειτουργούν αποτρεπτικά για πολλούς πιθανούς συμμετέχοντες.
Την ίδια στιγμή, ο Κάθετος Διάδρομος βρίσκεται αντιμέτωπος με σκληρό ανταγωνισμό από άλλες οδούς εφοδιασμού της Ουκρανίας. Το μεγαλύτερο μέρος των ουκρανικών αναγκών καλύπτεται σήμερα από εισαγωγές μέσω Ουγγαρίας και Πολωνίας, διαδρομές που εμφανίζονται οικονομικά ελκυστικότερες λόγω μικρότερης απόστασης και χαμηλότερων μεταφορικών χρεώσεων. Ενδεικτικό του ανταγωνισμού είναι ότι ο πολωνικός διαχειριστής ολοκλήρωσε πρόσφατα την αναβάθμιση του μετρητικού σταθμού Hermanowice, αυξάνοντας από τον Φεβρουάριο τη δυναμικότητα μεταφοράς προς την Ουκρανία από 600.000 σε 720.000 κυβικά μέτρα ανά ώρα.
Καθοριστικός παράγοντας για την έκβαση της δημοπρασίας θεωρείται η στάση της ουκρανικής Naftogaz και η ενεργοποίηση –ή όχι– της συμφωνίας προθέσεων που έχει υπογράψει με τη ΔΕΠΑ για την περίοδο Ιανουαρίου–Μαρτίου 2026. Η συμφωνία προβλέπει την υλοποίησή της μέσω της Atlantic–See LNG Trade, εταιρείας που έχει συσταθεί από τη ΔΕΠΑ σε συνεργασία με την Aktor. Ωστόσο, η ουκρανική εταιρεία δεν απευθύνθηκε στη ΔΕΠΑ για προμήθεια αερίου τον Ιανουάριο, εξέλιξη που οδήγησε στην απουσία της ελληνικής εταιρείας από τη δημοπρασία του Δεκεμβρίου.
Παράλληλα με τις εμπορικές προκλήσεις, ανοιχτό παραμένει και το ρυθμιστικό μέτωπο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει καταγγελίες traders για τη δομή των προϊόντων του Κάθετου Διαδρόμου, με επίκεντρο το κατά πόσο τα προϊόντα Route 1, Route 2 και Route 3 συμμορφώνονται με το κοινοτικό πλαίσιο, το οποίο προβλέπει ξεχωριστή κατακύρωση δυναμικότητας ανά υποδομή. Η ενιαία, οριζόντια δέσμευση χωρητικότητας θεωρείται ότι μπορεί να δημιουργεί στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό, με την τελική απόφαση της Κομισιόν να αναμένεται έως τον Απρίλιο.
Με περιορισμένες ποσότητες, υψηλές ταρίφες, αυξημένο ανταγωνισμό και ανοιχτά ρυθμιστικά ερωτήματα, η δημοπρασία της 26ης Ιανουαρίου αποκτά βαρύνουσα σημασία. Το αποτέλεσμά της μπορεί να αφορά τη βραχυπρόθεσμη πορεία του Κάθετου Διαδρόμου, ωστόσο αναμένεται να στείλει ένα ακόμη μήνυμα ότι θα χρειαστούν αλλαγές και παρεμβάσεις προκειμένου ο Κάθετος Διάδρομος να αποτελέσει αξιόπιστο πυλώνα ενεργειακής ασφάλειας για την Ανατολική Ευρώπη σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών και ενεργειακών προκλήσεων.
Πηγή: capital.gr
