Ο Ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, παραμένει κρυμμένος, γνωρίζοντας πως αποτελεί πλέον στόχο. Οι συνθήκες ασφαλείας γύρω του έχουν ενταθεί και, όπως όλα δείχνουν, δεν πρόκειται να εμφανιστεί δημόσια σύντομα.
Συζητώντας τις πιθανές κινήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών για τη στήριξη των διαδηλωτών στο Ιράν, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ αναφέρθηκε στα παραδείγματα του Κασέμ Σουλεϊμανί και του Αμπού Μπακρ αλ-Μπαγκντάντι.
Ο πρώτος, κορυφαίος στρατηγικός νους των ιρανικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, σκοτώθηκε στις 3 Ιανουαρίου 2020 σε επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος έξω από το αεροδρόμιο της Βαγδάτης, κατόπιν εντολής του προέδρου. Ο δεύτερος, ηγέτης του ISIS, αυτοκτόνησε μαζί με τα δύο του παιδιά στις 27 Οκτωβρίου 2019, ενεργοποιώντας εκρηκτικό μηχανισμό κατά τη διάρκεια επιχείρησης των αμερικανικών δυνάμεων στη βόρεια Συρία.
Ο Χαμενεΐ, ωστόσο, έχει έναν ακόμη θάνατο να λάβει υπόψη του όπως αναφέρει στην ανάλυσή του το BBC: αυτόν του ηγέτη της Χεζμπολάχ, Χασάν Νασράλα. Ο Νασράλα σκοτώθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 2024 σε ισραηλινή αεροπορική επιδρομή, ενώ βρισκόταν 60 πόδια κάτω από τη γη, σε υπόγειο χώρο πολυώροφης κατοικίας στη Βηρυτό, όπου συναντούσε τους στενούς του συνεργάτες.
Στο μυαλό του Αγιατολάχ δεν μπορεί να μην υπάρχει και η πρόσφατη απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, σε μια τολμηρή επιχείρηση κομάντος των αμερικανικών δυνάμεων στο Καράκας.
Παραμένει, ωστόσο, ασαφές ποια θα ήταν η επίδραση της απομάκρυνσης του ιρανού ηγέτη στην πορεία των συνεχιζόμενων διαδηλώσεων ή στο μέλλον της Ισλαμικής Δημοκρατίας, εφόσον κάτι τέτοιο συμβεί. Ο πρόεδρος Τραμπ εξετάζει τώρα τις επιλογές του. Το ερώτημα είναι πού αφήνει αυτό τον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν και το καθεστώς του.
Μια μισητή φιγούρα για τους Ιρανούς
Ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, μία από τις πιο αμφιλεγόμενες προσωπικότητες του Ιράν, παραμένει στο επίκεντρο της πολιτικής κρίσης που συγκλονίζει τη χώρα. Στα 86 του χρόνια, ο ανώτατος ηγέτης θεωρείται από πολλούς Ιρανούς ως σύμβολο καταπίεσης και αυταρχισμού.
Εδώ και δεκαετίες, διαδηλωτές σε ολόκληρη τη χώρα ζητούν την απομάκρυνσή του, κατηγορώντας τον για αποτυχία στη διακυβέρνηση και για ένα από τα πιο κατασταλτικά καθεστώτα παγκοσμίως. Κατά τη διάρκεια της 36ετούς ηγεσίας του, στο όνομα του Ισλάμ, ακολούθησε σκληρή αντιδυτική και αντι-αμερικανική πολιτική, στηριζόμενος στη Ρωσία και την Κίνα για επιβίωση.
Η αμφιλεγόμενη πυρηνική στρατηγική του οδήγησε σε βαριές διεθνείς κυρώσεις, οι δεύτερες μεγαλύτερες στην ιστορία μετά τη Ρωσία, προκαλώντας βαθιά οικονομική κρίση. Παράλληλα, οι προσπάθειές του να ενισχύσει την ιρανική επιρροή στη Μέση Ανατολή συνέβαλαν στην αποσταθεροποίηση της περιοχής, ενώ οι εκκλήσεις του για την καταστροφή του Ισραήλ πυροδότησαν συγκρούσεις.
Βίαιη καταστολή και κοινωνική οργή
Κατά τη διάρκεια των πρόσφατων διαδηλώσεων, ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ φέρεται να έδωσε το πράσινο φως στις δυνάμεις ασφαλείας για βίαιη καταστολή. Παρά τις διακοπές στο διαδίκτυο που δυσχεραίνουν την καταγραφή των γεγονότων, αναφορές κάνουν λόγο για χιλιάδες νεκρούς σε πόλεις και χωριά, γεγονός που δείχνει το εύρος της λαϊκής αντίδρασης.
Η ενδεχόμενη απομάκρυνσή του –είτε μέσω χειρουργικών χτυπημάτων είτε μέσω επιδρομής κομάντο– θα μπορούσε να επιφέρει αλλαγές στην κορυφή του καθεστώτος και πιθανώς να ανοίξει δρόμο για διαφορετική πολιτική πορεία. Ποιος ή τι θα τον αντικαταστήσει δεν είναι σαφές. Μπορεί να ακολουθήσει χάος και αναρχία. Αλλά το πιο πιθανό είναι ότι οι Φρουροί της Επανάστασης θα προσπαθήσει να καλύψουν το κενό και να εγκαθιδρύσουν στρατιωτικό καθεστώς.
Ποιοι διεκδικούν τη διαδοχή
Ορισμένοι στο καθεστώς θα μπορούσαν ακόμη και να χαιρετίσουν την απομάκρυνση του Αγιατολάχ Χαμενεΐ από την εξουσία, λέει ο Αράς Αζίζι, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Γέιλ και συγγραφέας του βιβλίου «What Iranians Want» (Τι θέλουν οι Ιρανοί).
«Ένα σημαντικό τμήμα της κυβερνώσας ελίτ στο Ιράν είναι έτοιμο να κάνει κάποιες αλλαγές. Να ξεφορτωθεί τον Χαμενεΐ. Να ξεφορτωθεί ορισμένες από τις βασικές πολιτικές και τους βασικούς θεσμούς της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Έτσι, μπορεί να χαιρετίσουν ακόμη και τις επιθέσεις των ΗΠΑ ως ευκαιρία για να επιταχύνουν αυτή τη διαδικασία».
Ο πρόεδρος της ιρανικής Βουλής, Μοχαμάντ-Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, πρώην μέλος των Φρουρών της Επανάστασης, θεωρείται πιθανός διάδοχος, αν και ο Χαμενεΐ δεν τον εμπιστεύτηκε ποτέ πλήρως. Παράλληλα, πιο μετριοπαθείς φωνές, όπως ο πρώην πρόεδρος Χασάν Ρουχανί, επιχειρούν να επαναφέρουν το ρεύμα των μεταρρυθμιστών.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Άλι Ανσάρι, διευθυντή του Ινστιτούτου Ιρανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Σεντ Άντριους, οι μεταρρυθμιστές έχουν πλέον «περιθωριοποιηθεί πλήρως», αφήνοντας τη χώρα διχασμένη ανάμεσα στους κυβερνώντες και στους κυβερνώμενους.
Η επιστροφή του ονόματος Παχλαβί
Στους δρόμους του Ιράν, το όνομα που ακούγεται όλο και περισσότερο είναι εκείνο του Ρεζά Παχλαβί, γιου του πρώην Σάχη, ο οποίος ζει εξόριστος στην Ουάσινγκτον. Η δημοτικότητά του έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, καθώς πολλοί Ιρανοί βλέπουν με νοσταλγία την εποχή της μοναρχίας, ιδιαίτερα τη δεκαετία του 1970.
Παρά τη συμπάθεια που συγκεντρώνει, ο Παχλαβί δεν θεωρείται ενοποιητική μορφή. Δεν έχει οργανωτική βάση στο εσωτερικό της χώρας και αδυνατεί να ενώσει την εξόριστη αντιπολίτευση. Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η δημοφιλία του οφείλεται κυρίως στην απέχθεια των πολιτών προς το καθεστώς και στην αναζήτηση μιας φιλοδυτικής εναλλακτικής.
Το μέλλον του Ιράν
Όπως επισημαίνει η Δρ Σάναμ Βακίλ, διευθύντρια του προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής του Chatham House, «οι διαδηλώσεις αφορούν κάτι πολύ μεγαλύτερο: τη ριζική μεταμόρφωση της ιρανικής διακυβέρνησης». Οι πολίτες, όπως σημειώνει, δεν ζητούν απλώς αλλαγή προσώπων αλλά το τέλος ενός συστήματος που κυριαρχεί εδώ και σχεδόν πέντε δεκαετίες.
Συνεχίζοντας με σιδηρά πυγμή
Ο Αλί Χαμενεΐ συνεχίζει να κυβερνά με σιδερένια πυγμή, παρά τα επαναλαμβανόμενα κύματα διαδηλώσεων που συγκλονίζουν τη χώρα τα τελευταία 16 χρόνια.
Η πιο πρόσφατη μεγάλη εξέγερση σημειώθηκε το 2022, μετά τον θάνατο της νεαρής Μαχσά Αμινί ενώ βρισκόταν υπό κράτηση της αστυνομίας για «ακατάλληλη» χρήση της μαντίλας της.
Τότε, οι διαδηλώσεις εξαπλώθηκαν σε ολόκληρο το Ιράν υπό το σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία». Κράτησαν για εβδομάδες, αλλά καταπνίγηκαν με ωμή βία και καταστολή από τις δυνάμεις ασφαλείας.
Η πίεση των ισλαμιστικών αρχών προς τις γυναίκες ήταν ο βασικός λόγος που οι πολίτες βγήκαν τότε στους δρόμους, θεωρώντας πως είχε φτάσει η ώρα να πουν «ως εδώ».
Αυτή τη φορά, η οργή αφορά την οικονομία
Οι νέες κινητοποιήσεις επικεντρώνονται στην κατάρρευση της οικονομίας και στην αδυναμία των πολιτών να εξασφαλίσουν τα βασικά. Οι έμποροι δηλώνουν ότι δεν μπορούν να εργαστούν λόγω της συνεχούς υποτίμησης του ριάλ, ενώ η φτώχεια εξαπλώνεται ραγδαία εξαιτίας των διεθνών κυρώσεων και, ίσως ακόμη περισσότερο, της κακοδιαχείρισης.
Την ίδια στιγμή, η χώρα αντιμετωπίζει ελλείψεις σε νερό, ηλεκτρικό ρεύμα και φυσικό αέριο – παρότι διαθέτει τα δεύτερα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο. Η αμέλεια και η περιβαλλοντική υποβάθμιση έχουν λάβει διαστάσεις που, σύμφωνα με αναλυτές, μπορεί να αποδειχθούν μη αναστρέψιμες.
Αναγνώριση των προβλημάτων, αλλά και επίρριψη ευθυνών
Ο ανώτατος ηγέτης παραδέχθηκε ότι οι διαμαρτυρίες των εμπόρων και καταστηματαρχών, που ξεκίνησαν στα τέλη του περασμένου μήνα, είναι δικαιολογημένες. Όπως δήλωσαν οι ίδιοι, η συνεχής πτώση του ριάλ καθιστά αδύνατη τη λειτουργία των επιχειρήσεών τους.
Ο Χαμενεΐ υποστήριξε ότι οι κρατικοί αξιωματούχοι καταβάλλουν προσπάθειες για την επίλυση της κρίσης, ωστόσο απέδωσε την ευθύνη για τα προβλήματα στους «εχθρούς» της χώρας.
Πηγή: BBC
Πηγή: tanea.gr
