Ρώμη, Παρίσι και Βερολίνο έστειλαν μηνύματα στην Μόσχα για την ανάγκη επαφών, όσον αφορά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ήταν μια εξέλιξη που εξέπληξε θετικά τον εκπρόσωπο του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ, θεωρώντας τη θετική με δεδομένη της έως τώρα γενικότερη δυτική στάση. Ήταν δικαιολογημένη όμως αυτή η ευρωπαϊκή καταστροφολογία;
Υπενθυμίζεται ότι οι Ευρωπαίοι έχουν χρησιμοποιήσει βαρύτατους χαρακτηρισμούς για τη Ρωσία και ειδικά τον ηγέτη της Βλαντιμίρ Πούτιν.
Ευρωβουλευτές στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχουν σημειώσει «Πρέπει να τελειώσουμε με αυτόν τον εγκληματία Πούτιν… ο Πούτιν είναι εγκληματίας πολέμου.» αναγνωρίζοντας τη Ρωσία ως «κράτος-χορηγό τρομοκρατίας»
Ο Ματέους Μοραβιέτσκι (Πολωνία, πρωθυπουργός), σε συνέντευξη στο Euronews, σημείωσε ότι «Ο Πούτιν είναι εγκληματίας πολέμου… αυτό που κάνει στην Ουκρανία ξεπερνά κάθε φαντασία.», είπε κάνοντας μάλιστα λόγο για «γενοκτονία στην Ουκρανία».
Ο καγκελάριος τη Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς έχει πει για τον Πούτιν πως «Είναι εγκληματίας πολέμου. Ίσως ο πιο σοβαρός εγκληματίας πολέμου της εποχής μας».
Δίχως να αρνείται τις ρωσικές ευθύνες, ο γνωστός και βραβευμένος Βρετανός ιστορικός στο Πανεπιστήμιο Γουόρικ, Ρομπέρ Σκιντέλσκυ, επιχείρησε να διαλύσει κάποιους μύθους που τρέφουν τα «γεράκια» στην Ευρώπη, όσον αφορά τη Ρωσία, καταρρίπτοντας το συμπέρασμα ότι η Μόσχα έχει φιλοδοξίες πέρα από τις δηλωμένες ανησυχίες της για την ασφάλεια.
1. Ο μεγαλύτερος πόλεμος μετά το 1945
Λέγεται ότι η Ρωσία εξαπέλυσε τον μεγαλύτερο συμβατικό πόλεμο στην Ευρώπη μετά τον Β’ ΠΠ Πόλεμο.
Οι περισσότεροι αναλυτές πιστεύουν ότι η Ρωσία ανέμενε γρήγορη κατάρρευση της Ουκρανίας, ωστόσο, η σύγκρουση κλιμακώθηκε επειδή ο Πούτιν υποτίμησε κατάφωρα τη δύναμη της ουκρανικής αντίστασης και το ΝΑΤΟ υποσχέθηκε στην Ουκρανία απεριόριστη στήριξη.
Ωστόσο, ο Βρετανός ιστορικός τονίζει ότι τα στοιχεία δείχνουν ότι μια συμφωνία μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας ήταν τουλάχιστον ορατή πριν από την παρέμβαση του Μπόρις Τζόνσον την άνοιξη του 2022. Φυσικά, η Ρωσία θα μπορούσε να είχε αποσυρθεί μόλις συνάντησε αντίσταση, αλλά για τον ιστορικό θα ήταν αφελές να πιστεύει κανείς κάτι τέτοιο, εφόσον δεν είχε ηττηθεί.
Έτσι, ο Σκιντέλσκυ υπογραμμίζει ότι η ευρωπαϊκή παρέμβαση υπήρξε καθοριστική. «Ήταν η ευρωπαϊκή υπόσχεση να εφοδιάσει την Ουκρανία με «ό,τι χρειαστεί», υποστηριζόμενη από αυξανόμενη απτή βοήθεια, που μετέτρεψε μια περιορισμένη επιχείρηση σε πόλεμο πλήρους κλίμακας, με κόστος εκατοντάδες χιλιάδες ζωές». Συνεπώς, τονίζει ότι «η Ρωσία και το ΝΑΤΟ πρέπει από κοινού να μοιραστούν την ευθύνη για την κλιμάκωση».
2. Για τις πυρηνικές απειλές
Όσον αφορά τις κατηγορίες περί ρωσικών πυρηνικών απειλών, ο Σκιντέλσκυ λέει πως αυτές αφορούν μόνο σε δύο περιπτώσεις: πρώτον συμβατικής ή πυρηνικής επίθεσης του ΝΑΤΟ κατά της Ρωσίας, ή άμεσης επέμβασης δυνάμεων του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία, ή παροχής στην Ουκρανία πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς, πχ Tomahawk.
«Παρότι οι «κόκκινες γραμμές» που έθεσε η Ρωσία έχουν μεταβληθεί με την εξέλιξη του πολέμου, η πυρηνική της στάση έχει μεταδώσει με συνέπεια ένα μήνυμα: η Ουκρανία έχει κρίσιμη σημασία, η επέμβαση του ΝΑΤΟ είναι απαράδεκτη και η επιβίωση του κράτους είναι αδιαπραγμάτευτη. Όλα τα άλλα -όσο έντονη κι αν είναι η ρητορική- παραμένουν κάτω από το πυρηνικό κατώφλι».
3. Υβριδικός πόλεμος
Τρίτη κατηγορία είναι ο υβριδικός πόλεμος που έχει εξαπολύσει δήθεν η Ρωσία στην Ευρώπη.
Όπως λέει, όμως ο Βρετανός ιστορικός, πρόκειται για μία από εκείνες τις γενικευμένες διαβεβαιώσεις που απαιτούν αποδείξεις. Όσον αφορά πολιτικές δολοφονίες από πλευράς Ρωσίας, (Λιτβινένκο, 2006) και μία ενδεχομένως αποτυχημένη απόπειρα (Σκριπάλ, 2018) μέσα σε είκοσι χρόνια, τις αντιπαραβάλει με τις τις αντίστοιχες αμερικανικές και ισραηλινές σε άλλες χώρες, για τις οποίες στη Δύση δεν διαμαρτύρονται.
Επίσης, σχετικά με τη δολιοφθορά στον Nord Stream 2 τον Σεπτέμβριο του 2022 ο ειδικός προειδοποιεί να μην δεχόμαστε άκριτα την έκταση ενός υποτιθέμενου ρωσικού «υβριδικού πολέμου». Αν και έχει αποδοθεί στους Ρώσους, ωστόσο, «είναι πιο εύλογο η επιχείρηση να πραγματοποιήθηκε από τις ΗΠΑ ή κάποιον σύμμαχο, δεδομένου ότι η Ουάσιγκτον είχε στρατηγικό όφελος από την καταστροφή του αγωγού, ενώ η Ρωσία υπέστη σαφή ζημία» επισημαίνει.
4. Για τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ
Πολλοί στη Δύση ισχυρίζονται ότι η διεύρυνση του ΝΑΤΟ δεν προκάλεσε τη ρωσική επιθετικότητα, αλλά ότι η τελευταία δικαίωσε τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ.
Για τον Ρομπέρ Σκιντέλσκυ, όμως, «η δεύτερη δήλωση δεν αποτελεί διάψευση της πρώτης· συγχέει την εκ των υστέρων κρίση με το κίνητρο και συγχέει τη δικαίωση με την αιτιότητα». Έτσι, το ερώτημα που θέτει είναι, αν θα είχε εισβάλει η Ρωσία στην Ουκρανία αν το ΝΑΤΟ δεν είχε διευρυνθεί μετά το 1991 ή αν δεν είχε υποσχεθεί στην Ουκρανία ένταξη;
«Η απάντηση είναι ότι η μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφάλειας καταστράφηκε το 1991· ό,τι απέμεινε ήταν το ΝΑΤΟ. Τη δεκαετία του 1990, τόσο ο Χένρι Κίσινγκερ όσο και ο Τζορτζ Κέναν προειδοποίησαν για την ανοησία της ανατολικής διεύρυνσης του ΝΑΤΟ. Προέτρεψαν στη δημιουργία ενός νέου ευρωπαϊκού συστήματος ασφάλειας που θα περιελάμβανε τη Ρωσία. Οι συμβουλές τους αγνοήθηκαν.
»Πράγματι, όταν η Ρωσία διερεύνησε το ενδεχόμενο ένταξης στο ΝΑΤΟ στις αρχές της δεκαετίας του 2000, φέρεται να της ειπώθηκε από τον τότε Γενικό Γραμματέα, λόρδο Ρόμπερτσον, να «μπει στη σειρά». Αυτή η απάντηση συμπυκνώνει την αποτυχία να αντιμετωπιστεί η Ρωσία ως δυνητικός εταίρος ασφάλειας και όχι ως ηττημένος αντίπαλος, και εκλήφθηκε στη Μόσχα ως σκόπιμη ταπείνωση, ενισχύοντας την πικρία και σκληρύνοντας την αντίληψη ότι οι ανησυχίες ασφαλείας της Ρωσίας δεν θα λαμβάνονταν ποτέ σοβαρά υπόψη στη μεταψυχροπολεμική τάξη.
5. Ακόρεστος επεκτατισμός Ρωσίας
Οι δηλωμένοι στόχοι της Ρωσίας εκτείνονται πολύ πέρα από τις ανησυχίες ασφάλειας που διατυπώνει. Από εκεί που ήθελε να αποτρέψει την ένταξη στο ΝΑΤΟ μετά ο Πούτιν μίλησε σε δοκίμιό για την Ουκρανία ως αναπόσπαστο μέρος της Ρωσίας, που αποσπάστηκε τεχνητά από αυτήν. Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, ο δηλωμένος στόχος του Πούτιν ήταν η «αποστρατιωτικοποίηση και αποναζιστικοποίηση». Όλα αυτά συνιστούν απειλή για την ίδια την Ευρώπη.
Ο ιστορικός δεν αρνείται ότι η Ρωσία κατέλαβε την Κριμαία το 2014 και εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, ενέργειες που καταδεικνύουν προθυμία χρήσης βίας.
Ωστόσο, για τον ίδιο προκύπτει ότι οι ρωσικοί στόχοι συνιστούν υπαρξιακή απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
«Τα στοιχεία που παρατίθενται δείχνουν αξίωση σφαίρας επιρροής, όχι σχέδιο απορρόφησης ή ηπειρωτικής κατάκτησης. Η επιμονή σε περιορισμούς στον προσανατολισμό της εξωτερικής πολιτικής της Ουκρανίας —πάνω απ’ όλα στην ένταξη στο ΝΑΤΟ— περιορίζει την κυριαρχία, αλλά δεν αρνείται την ύπαρξη του ουκρανικού κράτους καθαυτήν. Η κυριαρχία ήταν πάντοτε στην πράξη περιορισμένη, ιδίως για κράτη που βρίσκονται ανάμεσα σε ανταγωνιζόμενες μεγάλες δυνάμεις.
Αυτή η διάκριση είναι οικεία στη διεθνή πολιτική. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αρνήθηκαν την κρατική υπόσταση της Κούβας κατά την Κρίση των Πυραύλων· επέμειναν ότι η Κούβα δεν μπορούσε να φιλοξενεί σοβιετικούς πυρηνικούς πυραύλους. Ούτε η τρέχουσα πίεση της Ουάσινγκτον προς τη Βενεζουέλα υποδηλώνει επιθυμία κατάργησης της βενεζουελανής κυριαρχίας. Πρόκειται για παραδείγματα καταναγκαστικής πολιτικής ασφάλειας.
Οι ρωσικές απαιτήσεις, όσο απαράδεκτες κι αν είναι, εντάσσονται σε αυτό το πρότυπο. Αντανακλούν περιφερειακό αναθεωρητισμό και αγωνία ασφάλειας, όχι ένα χιτλερικό σχέδιο κατάκτησης. Μπορεί κανείς να καταδικάσει την επιθετικότητα, απορρίπτοντας ταυτόχρονα τη διόγκωση της απειλής που συγχέει τον καταναγκαστικό έλεγχο γειτόνων με υπαρξιακό κίνδυνο για μη γειτονικά κράτη».
6. Μνημόνιο Βουδαπέστης
Έκτο, επικρίνουν τη Ρωσία επειδή παραβίασε δήθεν το Μνημόνιο της Βουδαπέστης του 1994, σύμφωνα με το οποίο η Ουκρανία δεσμευότανε να μην διαθέτει πυρηνικά όπλα με αντάλλαγμα εγγυήσεις ασφαλείας εδαφών από τη Ρωσία, το Ην. Βασίλειο και ΗΠΑ.
Ωστόσο, ο Σκιντέλσκυ αυτό δεν είναι σωστό. «Το Μνημόνιο της Βουδαπέστης κατατέθηκε στον ΟΗΕ μόλις το 2014, κατόπιν αιτήματος της Ουκρανίας, δύο δεκαετίες μετά την υπογραφή του» λέει ο ιστορικός, θυμίζοντας ότι ίδιος είχε υποστηρίξει ότι το Μνημόνιο βασιζόταν στην προσδοκία ότι μια ανεξάρτητη Ουκρανία θα παρέμενε εντός του μετασοβιετικού χώρου.
Μπορεί να μην περιείχε «καμία αιρεσιμότητα σχετικά με τις επιλογές εξωτερικής πολιτικής της Ουκρανίας», ωστόσο, «όλες οι «συνεννοήσεις» (σε αντίθεση με τις συνθήκες) είναι υπό όρους, με την έννοια ότι βασίζονται σε αναμενόμενη συμπεριφορά. Η προσδοκία ότι η Ουκρανία θα παρέμενε εταίρος της Ρωσίας διαψεύστηκε από την αίτησή της για Σχέδιο Δράσης Ένταξης στο ΝΑΤΟ το 2008, την επιδίωξη ένταξης στην ΕΕ και από την αντιρωσική εξέγερση του Μαϊντάν το 2014».
7. Για τη ρωσική συμπεριφορά
Οι επικριτές της Ρωσίας λένε ότι η συμπεριφορά της Ρωσίας επιβεβαιώνει ότι «οι παρακμάζουσες δυνάμεις με αναθεωρητικές ιδεολογίες συνήθως δεν αποδέχονται τη μειωμένη τους θέση: ξεσπούν, επιδιώκοντας να αποκαταστήσουν το μεγαλείο μέσω στρατιωτικής δράσης»
Μπορεί πράγματι η Ρωσία να έχει αναθεωρητική ιδεολογία, αλλά ο ιστορικός λέει ότι οι συνέπειες μιας τέτοιας ιδεολογίας εξαρτώνται από την άποψη που έχει κανείς για το τι ακριβώς θέλει να αποκαταστήσει η Ρωσία, και την ικανότητά της να επιτύχει τους στόχους της.
«Λαμβάνοντας και τα δύο υπόψη, είναι δύσκολο να υποστηρίξει κανείς ότι έχει είτε τη βούληση είτε την ικανότητα να αποκαταστήσει τον έλεγχο επί της Ανατολικής Ευρώπης, τον οποίο εγκατέλειψε το 1989–90. Η αλήθεια είναι πολύ απλούστερη. Η κατάρρευση του 1990–91 ήταν ένα χαμηλό σημείο, όχι μια μόνιμη αδυναμία· η Ρωσία ήταν αναπόφευκτο να προσπαθήσει να επιδιορθώσει όσο περισσότερο μπορούσε τη σπασμένη της ασπίδα μόλις ανέκτησε δύναμη και αυτοπεποίθηση. Ο Πούτιν αναγνωρίζει ότι μέρος της απώλειας είναι μη αναστρέψιμο, δεδομένου ότι τα πρώην μέλη του Συμφώνου της Βαρσοβίας ανήκουν πλέον στο ΝΑΤΟ, και έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι θα ήταν τρέλα να πάει κανείς σε πόλεμο με χώρα του ΝΑΤΟ» λέει.
8. Σφαίρες επιρροής
Τέλος, πολλοί λένε πως ενώ το Δόγμα Μονρόε των ΗΠΑ είναι κατακριτέο, τουλάχιστον δεν συνεπαγόταν ποτέ την εξάλειψη της ανεξαρτησίας.
Ο ιστορικός, όμως ζητάει πρωτίστως να διακρίνουμε ανάμεσα στην ανεξαρτησία και την κυριαρχία. «Σε γενικές γραμμές, η ανεξαρτησία επιτρέπει τον έλεγχο των εσωτερικών πολιτικών επιλογών, ενώ η κυριαρχία, τον έλεγχο τόσο των εσωτερικών όσο και των εξωτερικών πολιτικών επιλογών. Οι περισσότερες χώρες στον κόσμο διαθέτουν την πρώτη αλλά όχι τη δεύτερη. Το να επιχειρηματολογεί κανείς υπέρ της ίσης κυριαρχίας σημαίνει να αγνοεί τα γεγονότα της ισχύος. Αν οδηγηθεί στη λογική του κατάληξη, θα αποτελούσε συνταγή για ατέρμονους πολέμους με στόχο την «εξίσωση της ισχύος»».
Έτσι, πράγματι, ο Σιντέλσκυ παραδέχεται ότι η ρητορική του Πούτιν το 2021 πράγματι υπονοούσε ότι η Ουκρανία δεν είχε δικαίωμα σε πλήρως κυρίαρχη ύπαρξη. «Όμως για δεκατέσσερα χρόνια μετά την ουκρανική ανεξαρτησία, η Ρωσία ήταν σχετικά ικανοποιημένη με μια συμμορφούμενη Ουκρανία. Οι επικριτές της οφείλουν να αναρωτηθούν γιατί αυτή η ανοχή προς την ουκρανική ανεξαρτησία σταμάτησε μετά το 2014 και τι προκάλεσε την ίδια την αλλαγή πορείας της Ουκρανίας».
Πηγή: in.gr
