Για δεκαετίες, η ιδέα μιας πολιτικής συμμαχίας μεταξύ της Βενεζουέλας και των Ηνωμένων Πολιτειών φαινόταν αδύνατη, με το Καράκας να χαρακτηρίζεται σε μεγάλο βαθμό από τον Τσαβισμό, μια αριστερή λαϊκιστική ιδεολογία που έχει τις ρίζες της στον αντιιμπεριαλισμό και αντιτίθεται στις πολιτικές της Ουάσιγκτον.
Ωστόσο, μετά την εντολή του Ντόναλντ Τραμπ για την απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολά Μαδούρο το Σάββατο, ακολουθούμενη από την επιμονή των ΗΠΑ ότι η προσωρινή κυβέρνηση του Καράκας πρέπει να λαμβάνει εντολές από την Ουάσινγκτον, ερωτήματα σχετικά με το μέλλον του Τσαβισμού έχουν αρχίσει να αναδύονται.
Τι είναι λοιπόν ο Τσαβισμός; Είναι ακόμα ένα ζωντανό κίνημα ή έχει μετακινηθεί τόσο πολύ από τις ρίζες του που είναι ουσιαστικά νεκρό;
Τι είναι ο τσαβισμός;
Ο τσαβισμός αποτελεί ένα πολιτικό και ιδεολογικό ρεύμα που πήρε το όνομά του από τον Ούγκο Τσάβες, τον σοσιαλιστή ηγέτη της Βενεζουέλας, και βασίζεται στις πολιτικές, τις πρακτικές και το όραμα που εφάρμοσε κατά τη διάρκεια της προεδρίας του από το 1999 έως τον θάνατό του το 2013.
Ο Τσάβες κατά την ορκωμοσία του στις 2 Φεβρουαρίου 1999
Εμπνευσμένος σε μεγάλο βαθμό από τον Σιμόν Μπολιβάρ, ιστορική μορφή της λατινοαμερικανικής ανεξαρτησίας, ο Τσάβες επιδίωξε να αναδιαμορφώσει το κράτος με στόχο τη μείωση της φτώχειας, την κοινωνική δικαιοσύνη και την ενίσχυση της εθνικής κυριαρχίας.
Ο τσαβισμός περιλάμβανε εκτεταμένα κοινωνικά προγράμματα πρόνοιας, κρατικό έλεγχο σε στρατηγικούς τομείς της οικονομίας μέσω εθνικοποιήσεων, καθώς και έντονη αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον διεθνή καπιταλισμό, τον οποίο ο Τσάβες θεωρούσε πηγή εκμετάλλευσης και ανισοτήτων.
Venezuela’s President Hugo Chavez (L) and his Cuban counterpart Fidel Castro joke after joining their medallions, given by medical graduates, at Havana’s Karl Marx theatre, in this August 20, 2005 file photo. Ailing Cuban leader Castro said on February 19, 2008 that he will not return to lead the country as president or commander-in-chief, retiring as head of state 49 years after he seized power in an armed revolution. REUTERS/Claudia Daut/Files (CUBA)
Ο ίδιος συχνά χρησιμοποιούσε έντονη ρητορική, συνδέοντας τον σοσιαλισμό όχι μόνο με την πολιτική αλλά και με ηθικές και θρησκευτικές αξίες, παρουσιάζοντάς τον ως τη μόνη οδό για μια δίκαιη κοινωνία.
Μετά τον θάνατό του, τη διακυβέρνηση ανέλαβε ο Νικολάς Μαδούρο, στενός συνεργάτης και πολιτικός του διάδοχος.
«Θα συνεχίσουμε να προστατεύουμε τους φτωχούς. Θα συνεχίσουμε να δίνουμε τροφή σε όσους τη χρειάζονται. Θα συνεχίσουμε να χτίζουμε την εκπαίδευση των παιδιών μας. Θα συνεχίσουμε να χτίζουμε τη Μεγάλη Πατρίδα. Θα συνεχίσουμε να χτίζουμε την ειρήνη, … την ειρήνη για την ήπειρό μας, την ειρήνη του λαού μας», είπε ο Μαδούρο όταν μίλησε στην κηδεία του Τσάβες.
Ωστόσο, σύμφωνα με πολιτικούς επιστήμονες, ο τσαβισμός δεν μπορεί να χαρακτηριστεί εύκολα ως μια ενιαία σοσιαλιστική ιδεολογία, καθώς πρόκειται για ένα ετερογενές πολιτικό κίνημα που συνδύασε κοινωνικά κινήματα, αριστερά κόμματα και στρατιωτικούς παράγοντες.
Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η πολυμορφία περιορίστηκε, καθώς το κίνημα οδηγήθηκε σε πιο αυταρχικές μορφές διακυβέρνησης, εξυπηρετώντας κυρίως τα συμφέροντα πολιτικών και στρατιωτικών ελίτ.
Supporters of Venezuelan president Hugo Chavez gather outside Miraflores Palace to wait for the results of Presidential elections in Caracas October 7, 2012. Venezuelans voted on Sunday with President Chavez facing the biggest electoral challenge yet to his socialist rule from a young rival tapping into discontent over crime and cronyism. REUTERS/Edwin Montilva (VENEZUELA – Tags: POLITICS ELECTION)
Έχει λειτουργήσει ο τσαβισμός στη Βενεζουέλα;
Σύμφωνα με μια έκθεση του Μαρτίου 2013 του ευρωπαϊκού μη κερδοσκοπικού Κέντρου Οικονομικών και Πολιτικών Ερευνών, μετά την άνοδο του Τσάβες στην εξουσία, η φτώχεια στη χώρα «μειώθηκε σημαντικά», κατά σχεδόν 50%, ενώ η ακραία φτώχεια μειώθηκε κατά περισσότερο από 70%.
Ταυτόχρονα, η εθνικοποίηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας οδήγησε στην ανάπτυξη της οικονομίας.
Ωστόσο, ορισμένοι κριτικοί ανέφεραν ότι, παρά ταύτα, ο ιδιωτικός τομέας της Βενεζουέλας εξακολουθούσε να κυριαρχεί στην οικονομία.
Σε έκθεση του 2010 του πρακτορείου ειδήσεων Associated Press, που επικαλείται την Κεντρική Τράπεζα της Βενεζουέλας, αναφέρεται ότι παρά την προσπάθεια του Τσάβες να μετατρέψει τη χώρα σε σοσιαλιστική οικονομία, ο ιδιωτικός τομέας εξακολουθούσε να ελέγχει τα δύο τρίτα της οικονομίας, το ίδιο ποσοστό με το 1998, όταν εξελέγη.
Πολλοί κριτικοί υποστήριξαν επίσης ότι ο τσαβισμός έχει ήδη πεθάνει – ότι πέθανε υπό την ηγεσία του Μαδούρο, όταν ο ανατραπείς πρόεδρος κυβερνούσε τη χώρα με σκληρή γραμμή.
Η διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων έπρεπε να είναι βασικό στοιχείο του τσαβισμού.
Venezuelan President Hugo Chavez greets to supporters on the road to Maiquetia´s airport in Caracas, Venezuela, 24 February 2012. Reports state that Chavez was accompanied by a thousands of supporters with ballons, billboards and another signals of affection before travelling to Cuba where he will undergo new surgery. The Venezuela´s president has a lesion found a week ago during a medic examination in the Caribbean island.
Ο τσαβισμός στην εποχή του Μαδούρο
Ωστόσο, ειδικά από την άνοδο του Μαδούρο στην εξουσία, οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν καταγράψει πώς η κυβέρνηση έχει καταστείλει τους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τους διαδηλωτές που ασκούν κριτική στην κυβέρνηση, έχει προσπαθήσει να ρυθμίσει την κάλυψη των διαδηλώσεων και των πολιτικών γεγονότων στη χώρα από τα μέσα ενημέρωσης και έχει διαπράξει περισσότερες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων αυθαίρετων συλλήψεων ηγετών της αντιπολίτευσης.
Υολέτι Μπράχο, καθηγήτρια πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Αβινιόν στη Γαλλία, με ειδίκευση στη Βενεζουέλα, δήλωσε στο Al Jazeera ότι, ενώ η κυβέρνηση υπό τον Τσάβες και τον Μαδούρο προσπάθησε να προωθήσει την πολιτική ένταξη και την κοινωνική δικαιοσύνη στη Βενεζουέλα, έγινε επίσης εξαιρετικά διεφθαρμένη και καταπιεστική.
«Εδώ και πολλά χρόνια, πολλοί άνθρωποι στη χώρα, ακόμη και ηγέτες της αντιπολίτευσης, δεν αισθάνονται ότι εκπροσωπούνται από την κυβέρνηση του Τσάβες, η οποία επιδιώκει να κυβερνήσει μέσω του σοσιαλισμού», είπε.
Vice President Nicolas Maduro (C) addressing the nation, in Caracas, 11 December 2012, among members of the Government on President Hugo Chavez health condition and reporting that the surgery performed on the head of state was successfully. Maduro attended Bolivar Square, in the heart of the capital, to attend a mass in support of the Venezuelan president.
Τι συνέβη στην οικονομία;
Επιπλέον, ενώ η ιδεολογία του Τσαβισμού επιδίωκε να προωθήσει την οικονομία της Βενεζουέλας αποφεύγοντας τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές και δίνοντας προτεραιότητα στη δημοκρατία, υπό την ηγεσία του Μαδούρο, η οικονομία άρχισε να συρρικνώνεται.
Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, από το 2014 έως το 2021, η οικονομία της Βενεζουέλας συρρικνώθηκε κατά σχεδόν 80%.
«Ο Τσαβισμός είχε αρχικά μεγάλο αντίκτυπο στην αναδιανομή του πλούτου και, κυρίως, στην ένταξη στην πολιτική σκηνή ευρέων τμημάτων του πληθυσμού που είχαν ιστορικά περιθωριοποιηθεί», δήλωσε η Ρενάτα Σεγκούρα, διευθύντρια του προγράμματος της International Crisis Group για τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, στο Al Jazeera.
Ωστόσο, «Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του Μαδούρο, το καθεστώς έχασε μεγάλο μέρος της ιδεολογικής του συνοχής. Η διαφθορά, η ανικανότητα να διοικήσει το κράτος και η συνεχώς αυξανόμενη οικονομική κρίση μετέτρεψαν τον τσαβισμό σε κενές υποσχέσεις που σύντομα έχασαν σχεδόν όλη την υποστήριξη των Βενεζουελάνων», πρόσθεσε.
epa04111234 Venezuelan President Nicolas Maduro (L) and Venezuelan First Lady Cilia Flores (R) salute during the military parade to commemorate the first anniversary of the death of Venezuelan late president Hugo Chavez, in Caracas, Venezuela, 05 March 2014. EPA/SANTI DONAIRE
Ωστόσο, παρά τις μεμονωμένες περιπτώσεις διαφωνίας, μια μεγάλη ομάδα Τσαβίστας παρέμεινε πιστή στον Μαδούρο λόγω των οικονομικών κινήτρων που προσέφερε για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης της χώρας και των μέτρων που έλαβε για την αντιμετώπιση των αμερικανικών κυρώσεων και της ξένης επιρροής στη χώρα.
Από το 2005, οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει κυρώσεις σε άτομα και οντότητες στη Βενεζουέλα για «εγκληματικές, αντιδημοκρατικές ή διεφθαρμένες ενέργειες».
Το 2017, κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ ως προέδρου, η Ουάσιγκτον επέβαλε επίσης ευρείες οικονομικές κυρώσεις κατά της κυβέρνησης για την φερόμενη οπισθοδρόμηση της δημοκρατίας.
People demonstrate in the vicinity of a members of the Bolivarian National Guard command, in Caracas, Venezuela, 21 January 2019 . Venezuela has fallen into a new deep political crisis after National Assembly leader Juan Guaido declared himself interim president of Venezuela 23 January and promised to guide the country toward new election as he consider last May’s election not valid. Many Heads of State and governments have recognized Guaido as president, among them US President Donald Trump, Canadian Government and Brazil President Jair Bolsonaro.
Μετά την απαγωγή του Μαδούρο, μπορεί ο τσαβισμός να επιβιώσει;
Αφού ο Μαδούρο συνελήφθη και μεταφέρθηκε στη Νέα Υόρκη από τις αμερικανικές δυνάμεις το Σάββατο, ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα «διοικούν» τη Βενεζουέλα και ότι η προσωρινή κυβέρνηση υπό την ηγεσία της Ντέλσι Ροντρίγκεζ πρέπει να λαμβάνει εντολές από την Ουάσιγκτον.
Ωστόσο, η Ροντρίγκες, η οποία υπήρξε ένθερμη υποστηρίκτρια τόσο του Τσάβες όσο και του Μαδούρο και διετέλεσε υπουργός Πετρελαίου και αντιπρόεδρος του Μαδούρο, υποσχέθηκε να διατηρήσει τα ιδανικά του Τσαβισμού.
«Δεν θα γίνουμε ποτέ ξανά αποικία κανενός αυτοκρατορικού κράτους», δήλωσε κατά τη διάρκεια τηλεοπτικής ομιλίας προς τους Βενεζουελάνους την Κυριακή, αναφερόμενη στην αποικιοκρατία της Ισπανίας.
«Η κυβέρνηση της Βενεζουέλας είναι υπεύθυνη για τη χώρα μας και κανένας άλλος. Δεν υπάρχει κανένας ξένος παράγοντας που να κυβερνά τη Βενεζουέλα», δήλωσε η Ροντρίγκες μετά την ανάληψη των καθηκόντων της ως προσωρινής προέδρου.
Σύμφωνα με την Μπράχο, οι ΗΠΑ έχουν δείξει ότι έχουν τη δύναμη και τα μέσα να ανατρέψουν την κυβέρνηση αν το Καράκας δεν ακολουθήσει τους κανόνες της Ουάσιγκτον.
Ταυτόχρονα, όμως, έχει παραβιάσει το διεθνές δίκαιο καταλαμβάνοντας τον Μαδούρο και απαιτώντας πρόσβαση στους φυσικούς πόρους της Βενεζουέλας.
Προειδοποίησε ότι, ενώ η προσωρινή κυβέρνηση διαπραγματεύεται με τον Τραμπ και υποχωρεί σε ορισμένες από τις απαιτήσεις του, υπάρχει η πιθανότητα να παραμείνει στη Βενεζουέλα μια καταπιεστική κυβέρνηση, ενώ θα επικρατεί και η ατζέντα των ΗΠΑ.
Πηγή: in.gr
