Για δεκαετίες, η κεφαλιά θεωρούνταν αναπόσπαστο κομμάτι του ποδοσφαίρου. Ένα στοιχείο δύναμης, συγχρονισμού και αποφασιστικότητας. Σήμερα, όμως, όλο και περισσότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι αυτό το «θεμέλιο» του παιχνιδιού μπορεί να έχει σοβαρό κόστος για την υγεία του εγκεφάλου, κόστος που συχνά εμφανίζεται πολλά χρόνια μετά το τέλος της καριέρας.
Η συζήτηση άνοιξε δυναμικά τα τελευταία χρόνια, όταν μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες άρχισαν να εξετάζουν τι συμβαίνει στον εγκέφαλο πρώην επαγγελματιών ποδοσφαιριστών. Μία από τις πιο καθοριστικές δημοσιεύτηκε στο New England Journal of Medicine και αφορούσε εκατοντάδες πρώην παίκτες στη Σκωτία. Τα αποτελέσματα ήταν σαφή: οι ποδοσφαιριστές εμφάνιζαν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο θανάτου από νευροεκφυλιστικές νόσους, όπως Αλτσχάιμερ και Πάρκινσον, σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό.
Το ενδιαφέρον στοιχείο δεν ήταν μόνο το «αν», αλλά και το «ποιοι». Νεότερη μελέτη στο JAMA Network Open έδειξε ότι ο κίνδυνος δεν ήταν ίδιος για όλους. Παίκτες που αγωνίζονταν σε θέσεις με περισσότερες κεφαλιές — κυρίως αμυντικοί — καθώς και όσοι είχαν μακρύτερη καριέρα, εμφάνιζαν υψηλότερα ποσοστά νευροεκφυλιστικών νοσημάτων. Έμμεσα, τα δεδομένα δείχνουν ότι δεν είναι ένα μεμονωμένο χτύπημα το πρόβλημα, αλλά η επανάληψη χιλιάδων μικροτραυματισμών στο κεφάλι.
Αυτό επιβεβαιώνεται και από τις απεικονιστικές μελέτες. Ήδη από το 2012, ερευνητές που δημοσίευσαν τα ευρήματά τους στο JAMA είχαν εντοπίσει αλλοιώσεις στη λευκή ουσία του εγκεφάλου επαγγελματιών ποδοσφαιριστών, ακόμη και χωρίς ιστορικό διάσεισης. Παρόμοια αποτελέσματα παρουσίασε και μελέτη στο περιοδικό Radiology, η οποία συνέδεσε άμεσα τη συχνότητα των κεφαλιών με μικροδομικές βλάβες σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη και τη συγκέντρωση.
Στο πιο ανησυχητικό επίπεδο βρίσκονται τα παθολογοανατομικά δεδομένα. Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Acta Neuropathologica εξέτασε εγκεφάλους πρώην ποδοσφαιριστών που είχαν διαγνωστεί με άνοια και αποκάλυψε ότι σε αρκετές περιπτώσεις υπήρχαν ενδείξεις χρόνιας τραυματικής εγκεφαλοπάθειας (CTE) — μιας προοδευτικής νόσου που συνδέεται με επαναλαμβανόμενα χτυπήματα στο κεφάλι. Σε πολλές περιπτώσεις, η CTE συνυπήρχε με παθολογικά χαρακτηριστικά Αλτσχάιμερ, δείχνοντας ότι οι επαναλαμβανόμενοι τραυματισμοί μπορεί να επιταχύνουν ή να επιβαρύνουν τον νευροεκφυλισμό.
Οι ειδικοί είναι προσεκτικοί: τονίζουν ότι τα δεδομένα δείχνουν ισχυρή συσχέτιση, όχι απόλυτη αιτιότητα. Παρ’ όλα αυτά, η συνολική εικόνα είναι πλέον δύσκολο να αγνοηθεί. Οι λεγόμενοι «υπο-διάσεισης» τραυματισμοί — μικρά χτυπήματα που δεν προκαλούν άμεσα συμπτώματα — φαίνεται πως συσσωρεύονται με τον χρόνο, αφήνοντας μακροχρόνιο αποτύπωμα στον εγκέφαλο.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η έκθεση από νεαρή ηλικία. Ο εγκέφαλος παιδιών και εφήβων βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη, γεγονός που καθιστά πιθανώς μεγαλύτερη την ευαλωτότητά του. Γι’ αυτό και σε αρκετές χώρες έχουν ήδη ληφθεί μέτρα, με περιορισμό ή απαγόρευση των κεφαλιών στις μικρές ηλικίες και αλλαγές στον τρόπο προπόνησης.
Το ποδόσφαιρο δύσκολα θα αλλάξει πρόσωπο από τη μια μέρα στην άλλη. Όμως, όπως συνέβη παλαιότερα με τη ζώνη ασφαλείας ή το κράνος σε άλλα αθλήματα, η γνώση επιβάλλει προσαρμογές. Η κεφαλιά ίσως παραμείνει στο παιχνίδι, αλλά η ανεξέλεγκτη επανάληψή της μοιάζει πλέον με ρίσκο που η επιστήμη δεν μπορεί να αγνοήσει.
Το ερώτημα δεν είναι αν το ποδόσφαιρο πρέπει να συνεχίσει να παίζεται, αλλά πώς μπορεί να παίζεται με μεγαλύτερη φροντίδα για εκείνους που το υπηρετούν ώστε τα χειροκροτήματα της κερκίδας να μην ακολουθούνται, χρόνια αργότερα, από σιωπηλές μάχες με τη μνήμη και την κίνηση.
Πηγή: in.gr
