Μια πενταετία μετά τις μεγάλες εξαγγελίες του 2020 για το σβήσιμο των λιγνιτικών σταθμών και τη δίκαιη μετάβαση της Δυτικής Μακεδονίας στη μεταλιγνιτική εποχή, η περιοχή εξακολουθεί να αναζητά το νέο της παραγωγικό πρότυπο.
Παρά τις δεσμεύσεις σε ανώτατο κυβερνητικό επίπεδο και τη δημιουργία υψηλών προσδοκιών για μια συνολική αναπτυξιακή ανασυγκρότηση, η πραγματικότητα δείχνει ότι η μετάβαση παραμένει ατελής, με καθυστερήσεις και ανοιχτά ερωτήματα για το μέλλον της τοπικής οικονομίας και της απασχόλησης.
Η απορρόφηση των διαθέσιμων πόρων από τον Μηχανισμό Δίκαιης Μετάβασης έως και σήμερα είναι περιορισμένη σε ένα περιβάλλον αυξημένων προκλήσεων για την πλήρη και ουσιαστική ενεργοποίηση όλων των χρηματοδοτικών εργαλείων που προβλέπονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η Ελλάδα είχε προχωρήσει τον Οκτώβριο του 2022 στην ενεργοποίηση του 1ου Πυλώνα του Μηχανισμού, δηλαδή του Προγράμματος Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης 2021-2027 (Πρόγραμμα ΔΑΜ) με πόρους περίπου 1,62 δισ. ευρώ για τις δύο ενεργειακές περιφέρειες της χώρας, της Δυτικής Μακεδονίας και της Αρκαδίας, καθώς και ορισμένων επιλεγμένων νησιών του Αιγαίου τα οποία επηρεάζονται από την ενεργειακή μετάβαση.
Η χρηματοδότηση
Το 2023 είχε ενεργοποιηθεί και η δανειακή διευκόλυνση μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) με παράλληλη παροχή επιχορηγήσεων μέσω της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και συγκεκριμένα του εκτελεστικού της οργανισμού CINEA (European Climate, Infrastructure and Environment Executive Agency) στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού μηχανισμού χρηματοδότησης δημόσιων έργων (Public Sector Loan Facility).
Αφορούσε κονδύλια της τάξης των 314 εκατ. ευρώ αποκλειστικά για τον δημόσιο τομέα των περιοχών που καλύπτονται από τα τρία Εδαφικά Σχέδια Δίκαιης Μετάβασης (ΕΣΔΙΜ Δυτικής Μακεδονίας, Μεγαλόπολης και νησιών) και καλύπτουν τον 3ο Πυλώνα του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης.
Την ίδια στιγμή, ο 2ος Πυλώνας, που τελεί υπό την ευθύνη και εποπτεία της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και έχει ως στόχο την κάλυψη επενδυτικών αναγκών μέσω της μόχλευσης ιδιωτικών κεφαλαίων, παραμένει ουσιαστικά ανενεργός. Πρόκειται για έναν πυλώνα που θα μπορούσε να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, καλύπτοντας κενά χρηματοδότησης. Από τα κονδύλια του 1ου και 3ου Πυλώνα, το μεγαλύτερο μέρος των κονδυλίων κατευθύνεται στη Δυτική Μακεδονία.
Τα κονδύλια για Δυτική Μακεδονία
Ειδικότερα, από τον 1ο Πυλώνα στη Δυτική Μακεδονία αναλογούν τα 1,016 δισ. ευρώ. Από αυτά, σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στοιχεία που υπέβαλε πριν από λίγες ημέρες, με διαβιβαστικό έγγραφο στη Βουλή, ο διοικητής της Ειδικής Υπηρεσίας Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, κ. Πελοπίδας Καλλίρης, σε ενταγμένες πράξεις έχουν δεσμευτεί 588,8 εκατ. ευρώ, ήτοι ποσοστό 58% των συνολικών πόρων. Οι νομικές δεσμεύσεις ανέρχονται σε 427,5 εκατ. ευρώ (73% επί των εντάξεων) και οι απορροφήσεις (επιλέξιμες δαπάνες και έχουν αποδοθεί στους ενδιαφερόμενους φορείς) φθάνουν μόλις τα 70 εκατ. ευρώ, που αντιστοιχούν στο 16% των νομικών δεσμεύσεων.
Πάντως, όπως επισημαίνει ο κ. Καλλίρης, απαντώντας σε ερωτήματα επτά βουλευτών της Νέας Αριστεράς, στον προγραμματισμό του πρώτου τριμήνου 2026 περιλαμβάνεται η έκδοση νέων προσκλήσεων, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 220 εκατ. ευρώ, για την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας στη Δυτική Μακεδονία, τη Μεγαλόπολη και τα νησιά.
Από τον 3ο Πυλώνα οι πόροι που αναλογούν στη Δυτική Μακεδονία αναμένεται να ανέλθουν σε 190,7 εκατ. ευρώ. Οι πρώτες δανειακές συμβάσεις του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης που έχουν υπογραφεί λειτουργούν σαν καθρέφτης των δυνατοτήτων αλλά και των ορίων της νέας αναπτυξιακής περιόδου. Το 2023 εγκρίθηκε δανειακή σύμβαση για το πρώτο επενδυτικό σχέδιο στην περιοχή της τάξης των 80,7 εκατ. ευρώ. Από το συγκεκριμένο ποσό τα 58,1 εκατ. ευρώ προέρχονται από δάνειο της ΕΤΕπ, τα 14,5 εκατ. ευρώ από επιχορήγηση του CINEA ενώ η εθνική συνεισφορά φθάνει τα 8,1 εκατ. ευρώ. Το συγκεκριμένο σχέδιο περιλαμβάνει επιμέρους έργα ενεργειακών αναβαθμίσεων, βελτιώσεων του οδικού δικτύου και εκσυγχρονισμού των υφιστάμενων εγκαταστάσεων. Εως σήμερα έχουν απορροφηθεί 26,5 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 17 εκατ. ευρώ με τη μορφή δανείου και 9,5 εκατ. ευρώ μέσω επιχορήγησης του CINEA.
Η αξιολόγηση
Όσο για τη συνέχεια του 3ου Πυλώνα, αποφασίστηκε τον Μάρτιο του 2025 και τον περασμένο Αύγουστο προεγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων νέο δάνειο 168 εκατ. ευρώ για συνολικές επενδύσεις 233,8 εκατ. ευρώ για όλες τις υπό απολιγνιτοποίηση περιοχές της χώρας (Δυτική Μακεδονία, Μεγαλόπολη και νησιά).
Σύμφωνα με τον κ. Καλλίρη, η διαδικασία αξιολόγησης των έργων από το CINEA βρίσκεται σε εξέλιξη προκειμένου να οριστικοποιηθεί η δανειακή σύμβαση. Από τη δεύτερη δανειακή σύμβαση στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας αναμένεται να κατανεμηθεί ποσό ύψους 110 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 79 εκατ. ευρώ προέρχονται από το δάνειο της ΕΤΕπ, 19,8 εκατ. ευρώ από την επιχορήγηση CINEA και 11 εκατ. ευρώ είναι το ποσό της εθνικής συνεισφοράς. Το νέο επενδυτικό «πακέτο» περιλαμβάνει έργα στους τομείς των μεταφορών, της ενεργειακής απόδοσης, της εκπαίδευσης, των αστικών αναπλάσεων, της υγείας, των κοινωνικών υποδομών και των ψηφιακών αναβαθμίσεων.
ΠΗΓΗ: ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ (ΟΤ) – ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
Πηγή: ot.gr
