Ισως η ρίζα του προβλήματος να είναι ότι ο φιλελευθερισμός δεν αποτελεί κάτι συγκεκριμένο. Είναι ένα σύνολο θεσμών, μια παράδοση, ίσως ακόμη ένα ταμπεραμέντο, όπως έγραφε πρόσφατα ο Ανταμ Γκόπνικ στον New Yorker. Δεν έχει σαφείς κανόνες όπως οι ιδεολογικοί του ανταγωνιστές. Οι μαρξιστές, ας πούμε, θεωρούν ότι μια επανάσταση εναντίον της υπάρχουσας καπιταλιστικής τάξης είναι κάτι καλό. Οι χριστιανοδημοκράτες, πάλι, πιστεύουν ότι το σημείο καμπής στην ιστορία του Σύμπαντος ήταν η σταύρωση, και μυστηριώδης ανάσταση, ενός αντιφρονούντος ραβίνου πριν από δύο χιλιετίες στη Μέση Ανατολή. Ο φιλελευθερισμός, αντιθέτως, χαρακτηρίζεται τόσο από πίστη όσο κι από επιφύλαξη απέναντι στις ελεύθερες αγορές. Εναγκαλίζεται τη σοσιαλδημοκρατία και την ίδια στιγμή απορρίπτει τον κρατισμό της.
Για μια εποχή είχαμε πιστέψει ότι αυτός ο «τρίτος δρόμος» είναι η μαγική συνταγή: ο Μπλερ θα μεταμόρφωνε τη Βρετανία, ο Σρέντερ θα απογείωνε τη Γερμανία και ο Κλίντον θα επικύρωνε την οριστική νίκη της δημοκρατίας επί του αυταρχισμού. Αντί για όλα αυτά, ήρθαν το Brexit, ο Τραμπ και η επέλαση του αντιφιλελευθερισμού.
Οι τελευταίες ψευδαισθήσεις διαλύθηκαν μαζί με το «en même temps» του Εμανουέλ Μακρόν. Ο γάλλος πρόεδρος ξεκίνησε βάζοντας στη χύτρα όλα τα συστατικά των ιδεολογιών κι όταν έσβησε η φωτιά εμφανίστηκε το φάντασμα της Λεπέν. Η κρίση που ζει σήμερα η Γαλλία είναι κρίση ενός φιλελεύθερου κύκλου που έχει φτάσει στο τελευταίο του στάδιο, έγραφαν αυτή την εβδομάδα στη Monde ο φιλόσοφος Μπρινό Καρσαντί και ο κοινωνιολόγος Σιρίλ Λεμιέ. Και οι ελπίδες για την απόκρουση της Ακροδεξιάς δεν στηρίζονται πια στα πειράματα ενός αλαζόνα πολιτικού που έσπευσε να αναγγείλει το οριστικό τέλος των ιδεολογιών και των κομμάτων, αλλά στην επιστροφή ενός δημοκρατικού σοσιαλισμού που δεν επενδύει στον πόνο, αλλά αναζητεί τα κοινωνικά αίτια των καταστάσεων που τον προκαλούν προκειμένου να τον θεραπεύσει.
Να αποχαιρετήσουμε λοιπόν τη φιλοσοφία στην οποία, το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα, στηρίχθηκαν οι ελεύθερες εκλογές, η διεθνής συνεργασία και η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων; Για να απαντήσουν σε αυτό το ερώτημα, και να χαράξουν έναν δρόμο για τη συνέχεια, συγκεντρώθηκαν στα μέσα του περασμένου μήνα στην Ουάσιγκτον 300 δημοσιογράφοι, αναλυτές και ειδικοί. Μεγάλο μέρος της διήμερης συνάντησης, που οργανώθηκε από το Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Σύγχρονου Αυταρχισμού και είχε τίτλο «Ο φιλελευθερισμός κατά τον 21ο αιώνα», αναλώθηκε σε μια προσπάθεια να βρεθεί ένας σύγχρονος ορισμός του φιλελευθερισμού. Η προσπάθεια μάλλον δεν πέτυχε. «Ο φιλελευθερισμός ΔΕΝ είναι μια ουτοπική ιδεολογία που υπόσχεται να λύσει κάθε ανθρώπινο πρόβλημα», αρκέστηκε να πει η πρόεδρος του ινστιτούτου Σίχα Ντάλμια, ενώ ο καθηγητής στο Κολούμπια Μαρκ Λίλα κατακεραύνωσε όσους προσπαθούν να οικοδομήσουν ένα αφήγημα της σύγχρονης ιστορίας με τον φιλελευθερισμό στον ρόλο του κακού.
Αυτό που προκαλεί τη μεγαλύτερη έκπληξη, γράφει o Λούις Παράλες στον ιστότοπο The Dispatch, είναι ότι σε μια διημερίδα από φιλελεύθερους για φιλελεύθερους σημειώθηκαν τόσο πολλές διαφωνίες. Σε ό,τι αφορά τη μετανάστευση, για παράδειγμα, οι φιλελεύθεροι χωρίζονται σε δύο στρατόπεδα: τους «anywheres», κοσμοπολίτες, μορφωμένους, δικτυωμένους, που μπορεί σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή να βρίσκονται οπουδήποτε, από τη Σάντα Μπάρμπαρα μέχρι τη Σιγκαπούρη ή το Βερολίνο, και τους «somewheres», που ζουν σε συγκεκριμένες τοπικές κοινότητες και οι δουλειές τους, οι δεσμεύσεις τους και οι φιλίες τους αποτελούν μέρος της οικογενείας τους, της γειτονιάς τους, του ομίλου τους ή της θρησκείας τους. «Ο ισχυρισμός ότι αν αρχίσεις να μιλάς για όρια στη μετανάστευση έχεις αυτομάτως εγκαταλείψει το φιλελεύθερο στρατόπεδο είναι βαθιά καταστροφικός για τον φιλελευθερισμό ως πολιτικό δόγμα που έχει ανάγκη από πολιτική υποστήριξη», είπε ένας από τους «somewheres», ο Ουίλιαμ Γκάλστον, για τον οποίο η ιδέα του «φιλελεύθερου εθνικισμού» δεν θα έπρεπε να αποτελεί ουσιώδη αντίφαση.
Ενα άλλο θέμα που προκαλεί εντάσεις στους κόλπους των φιλελευθερισμών είναι τα όρια της προσωπικής αυτονομίας. Σύμφωνα με τον καθολικό συγγραφέα Σοχράμπ Αχμάρι, για παράδειγμα, ο φιλελευθερισμός προσφέρει μια ψευδή υπόσχεση μιας ελευθερίας χωρίς όρια και αδυνατεί να υπερασπιστεί το ηθικό καλό και κακό από τις προοδευτικές υπερβολές. Στη συνάντηση της Ουάσιγκτον ανέλαβε να δώσει την απάντηση ένας θεωρητικός της πολιτικής που δεν συνηθίζει να είναι τόσο κατηγορηματικός. «Ο φιλελευθερισμός έχει να κάνει με την αξιοπρέπεια», είπε ο Φράνσις Φουκουγιάμα. «Οι φιλελεύθεροι πιστεύουν ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν αξιοπρέπεια. Οτι τους αξίζει ένας ελάχιστος βαθμός σεβασμού. Και ότι δεν υπάρχουν υποομάδες ανθρώπων που έχουν μεγαλύτερη υπόληψη από άλλες ομάδες. Οι πεποιθήσεις αυτές βρίσκονται στα θεμέλια του φιλελευθερισμού».
Φράνσις Φουκουγιάμα (1952- )
Οι Ναζί και οι Εβραίοι
Kι όμως ο φιλελευθερισμός μερικές φορές συγκρούεται με την αξιοπρέπεια, επισήμανε ο δημοσιογράφος του The Dispatch στον συγγραφέα του «Τέλους της Ιστορίας». Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, για παράδειγμα, έκρινε κάποτε ότι οι Ναζί έχουν δικαίωμα να πραγματοποιούν πορείες σε εβραϊκές γειτονιές. Τι γίνεται σε αυτές τις περιπτώσεις; «Ο φιλελευθερισμός σφάλλει όταν ασχολείται με αφηρημένους κανόνες», απάντησε εκείνος. Και αν όχι οι κανόνες, τι πρέπει να καθοδηγεί τον ηθικό συλλογισμό ενός φιλελεύθερου; «Η σύγχρονη ηθική σκέψη εμπλέκεται με κουλτούρες και παραδόσεις. Οι κουλτούρες αυτές δεν μπορούν να υπαγορεύσουν τι είναι ηθική. Πρέπει όμως να τις λαμβάνεις υπόψη σου όταν κάνεις μια ηθική αξιολόγηση». Ούτε εδώ βγήκε οριστικό συμπέρασμα από τη συνάντηση της Ουάσιγκτον. Αυτό που συμφωνήθηκε είναι ότι όσοι διακηρύσσουν τον φιλελευθερισμό και ανησυχούν για την άνοδο του αντιφιλελευθερισμού δικαιούνται πρωτίστως μεταξύ τους να διαφωνούν.
Πηγή: tanea.gr
