Οι αρχαίοι Ελληνες και οι Ρωμαίοι, λέει ο Ζιλ Λιποβετσκί σε συνέντευξή του στην «El País», έκαναν διάκριση ανάμεσα στην ιδιωτική και τη δημόσια πολυτέλεια. Την πρώτη τη θεωρούσαν κάτι κακό, επειδή φανέρωνε ύβρι: υπερβολή, δηλαδή, και ματαιοδοξία. Την εποχή εκείνη, ιδιωτική πολυτέλεια θεωρούνταν τα καλλυντικά: οι γυναίκες βάφονταν και έβαζαν κρέμες για να φαίνονται νέες και όμορφες. Ελεγαν λοιπόν ψέματα.
Η δημόσια πολυτέλεια, αντιθέτως, ήταν κάτι όχι μόνο αποδεκτό, αλλά και επιθυμητό. Οι πλούσιοι έκαναν δωρεές στην πόλη, για να κατασκευαστούν στάδια και μνημεία. Κι έτσι έγιναν τα μεγάλα θαύματα του κόσμου που επισκέπτονται σήμερα οι τουρίστες.
Από την άποψη της ηθικής και της κοινωνικής δικαιοσύνης, σημειώνει ο 79χρονος γάλλος φιλόσοφος, η πολυτέλεια είναι αδικαιολόγητη. Πας σε ένα πολυτελές ξενοδοχείο και δίνεις 4.000 ευρώ το βράδυ, ενώ άλλοι κοιμούνται στον δρόμο. Εχεις ιδιωτικό αεροσκάφος και μολύνεις τον πλανήτη, ενώ άλλοι πάνε στο σουπερμάρκετ και κοιτάνε πώς θα εξοικονομήσουν 20 λεπτά για να αγοράσουν ένα μήλο. Υπάρχει όμως και μια θεμιτή, αναγκαία πλευρά της πολυτέλειας. «Γνωρίζετε πολλούς που παντρεύονται και πάνε να φάνε στα McDonald’s; Οχι. Την ημέρα του γάμου τους, ακόμη και οι πιο φτωχοί κάνουν γιορτή. Και η γιορτή, έλεγε ο Ζορζ Μπατάιγ, είναι η πρωτόγονη μορφή της πολυτέλειας. Για ποιο λόγο; Επειδή υπερβαίνει τις ανάγκες. Ξοδεύεις χωρίς να μετράς. Από τότε που υπάρχουν οι άνθρωποι, από την Παλαιολιθική Εποχή, παρατηρούνται εκδηλώσεις πολυτέλειας. Κανείς πολιτισμός δεν την έχει αγνοήσει. Οι άνθρωποι οικοδομούσαν ανέκαθεν μοντέλα διαβίωσης που δεν περιορίζονταν στην επιβίωση: φαγητό, ποτό, υπεράσπιση του εδάφους. Υπήρχε πάντα μια άλλη διάσταση, μέρος της οποίας είναι η πολυτέλεια. Από ανθρωπολογική άποψη, δεν υπάρχει ανθρωπότητα χωρίς πολυτέλεια».
Επιπλέον, συνεχίζει ο Λιποβετσκί, η πολυτέλεια έχει εκδημοκρατιστεί. Κάποτε αφορούσε μόνο την κοινωνική ελίτ: την αριστοκρατία, την αυλή και στη συνέχεια τη μεγαλοαστική τάξη. Ο λαός δεν εκδήλωνε ούτε ενδιαφέρον ούτε επιθυμία γι’ αυτήν. Σήμερα όμως οι νέοι αγαπούν την πολυτέλεια. Εχει υπάρξει μια πολιτιστική επανάσταση. Κάποτε οι πιο ταπεινοί έλεγαν: «Η πολυτέλεια δεν είναι για εμάς». Σήμερα λένε: «Γιατί όχι;» Ποιος δεν θέλει να μείνει σε ένα πολυτελές ξενοδοχείο, να περάσει δυο μέρες σε ένα spa, να αγοράσει μια τσάντα Hermès ή Loewe; Δεν έχει εκδημοκρατιστεί μόνο η πολυτέλεια, αλλά και η επιθυμία για πολυτέλεια, όπως και η πρόσβαση στην πολυτέλεια. Την ίδια στιγμή, βέβαια, έχει δημιουργηθεί μια απρόσιτη πολυτέλεια, μια υπερπολυτέλεια, που αφορά μόνο τους δισεκατομμυριούχους. Η πραγματική κριτική λοιπόν δεν πρέπει να γίνεται στην πολυτέλεια, αλλά στην κατανομή του πλούτου.
Tα πιο γνωστά βιβλία του Ζιλ Λιποβετσκί είναι «Το λυκόφως του καθήκοντος» (εκδ. Καστανιώτης) και «Η εποχή του κενού» (εκδ. Νησίδες). Το τελευταίο του βιβλίο, που έγραψε μαζί με τον Ζαν Σερουά, κυκλοφόρησε στη Γαλλία την άνοιξη, τιτλοφορείται «Η νέα εποχή του κιτς» και πραγματεύεται την κακόγουστη πλευρά της πολυτέλειας. «Ορισμένες μεγάλες μάρκες», τονίζει στη συνέντευξή του, «φλερτάρουν σήμερα με το κιτς, το κακόγουστο, το άσχημο, αν όχι το πρόστυχο και το χυδαίο. Νομίζω πως αυτό ξεκίνησε τη δεκαετία του 1990 με το porno chic, όταν ορισμένες διαφημίσεις παρέπεμπαν στην πορνογραφία και την κτηνοβασία. Δείτε τι έκανε ο Τζον Γκαλιάνο. Εκανε επιδείξεις μόδας με ζητιάνους και top models μαζί, για να πουλήσει σε ένα ευρύτερο κοινό ρούχα υψηλής ραπτικής που κοστίζουν δεκάδες χιλιάδες ευρώ. Το θέαμα αυτό αποκαλείται καλλιτεχνικό, αλλά είναι κακόγουστο. Ο οίκος Μπαλενσιάγκα και άλλοι σχεδιαστές πουλάνε τώρα έναντι εκατοντάδων ευρώ παπούτσια crocs, που κάποτε ήταν το αντίθετο του σικ. Το κιτς μετατρέπεται σε σικ. Το βλέπουμε και στην τέχνη, με τον Τζεφ Κουνς ή τον Ντάμιεν Χιρστ. Από τον 19ο αιώνα μέχρι πρόσφατα, το κιτς ήταν το φτηνό, το cheap. Τώρα οι καλλιτέχνες που συνδέονται με το κιτς είναι οι πιο ακριβοί στον κόσμο».
Aπό μια άποψη, το ίδιο συμβαίνει και με την πολιτική. Ο Τραμπ αγκάλιασε τα λαϊκά στρώματα που όλοι τα περιφρονούσαν επειδή τους άρεσε ό,τι λάμπει, και εξελέγη πρόεδρος. «Οι πλούσιοι ενώνονται παραδόξως με το λαϊκό γούστο», λέει ο Λιποβετσκί. «Κι αυτό οφείλεται στο ότι ο καπιταλισμός της κατανάλωσης και του ατομισμού προκάλεσε ρήξη στις ταξικές κουλτούρες. Για αιώνες και χιλιετίες, η συμπεριφορά των ελίτ δεν είχε τίποτα το ατομικό, ήταν υποχρεωτική. Οταν οι πλούσιοι είχαν κάστρα ή φορούσαν πολυτελή ρούχα, δεν το έκαναν επειδή τους άρεσε, αλλά επειδή στην αντίθετη περίπτωση τους απέρριπταν. Ο κόσμος της πολυτέλειας ήταν περιορισμένος και στην εποχή της νεωτερικότητας: οι μαμάδες συμβούλευαν τις κόρες τους τι άρωμα να βάλουν. Με την κοινωνία των μαζών όλα αυτά έγιναν κομμάτια. Οι πλούσιοι εργάζονται στις τράπεζες, στον χρηματοπιστωτικό τομέα, στο εμπόριο. Εμποροι ναρκωτικών, ποδοσφαιριστές, αστέρια της show business, τι κοινό έχουν όλοι αυτοί μεταξύ τους;»
Πηγή: tanea.gr
